Tomatoटमाटरટામેટાં — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Early blightअगेती झुलसाવહેલો ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Brown target-ring spots on lower leaves; they dry from the bottom up.निचली पत्तियों पर भूरे छल्लेदार धब्बे; नीचे से सूखती हैं।નીચેના પાન પર ભૂરા કૂંડાળાવાળા ડાઘ; નીચેથી સુકાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Stake, space, mulch; remove lower leaves; recommended fungicide early.सहारा, दूरी, मल्च; नीचे की पत्तियाँ हटाएँ; जल्दी फफूँदनाशी।ટેકો, અંતર, મલ્ચ; નીચેના પાન દૂર કરો; વહેલું ફૂગનાશક.
Late blightपछेती झुलसाપાછોતરો ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Water-soaked grey-green patches, white mould beneath; fast collapse in cool, wet weather.जल-युक्त धूसर-हरे धब्बे, नीचे सफेद फफूँद; ठंडे-नम मौसम में तेज़ी से बर्बादी।પાણીપોચા ભૂખરા-લીલા ડાઘ, નીચે સફેદ ફૂગ; ઠંડા-ભેજવાળા હવામાનમાં ઝડપથી નુકસાન.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Drainage, no overhead water; protectant then systemic fungicide — do not delay.जल-निकासी, ऊपर से सिंचाई नहीं; रक्षात्मक फिर प्रणालीगत फफूँदनाशी — देर न करें।નિતારણ, ઉપરથી પિયત નહિ; રક્ષણાત્મક પછી આંતરપ્રવાહી ફૂગનાશક — વિલંબ ન કરો.
Bacterial wiltजीवाणु म्लानिજીવાણુ સુકારો
Signsलक्षणચિહ્નો: Sudden wilting with no yellowing; a cut stem oozes milky threads in water.बिना पीलेपन अचानक मुरझाना; कटा तना पानी में दूधिया धागे छोड़ता है।પીળાશ વગર અચાનક ચીમળાવું; કાપેલ થડ પાણીમાં દૂધિયા તાંતણા છોડે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant or grafted plants, long rotation, raised beds; remove wilted plants with soil.प्रतिरोधी/ग्राफ्टेड पौधे, लंबा फसल-चक्र, ऊँची क्यारियाँ; मुरझाए पौधे मिट्टी सहित हटाएँ।પ્રતિકારક/કલમી છોડ, લાંબી ફેરબદલી, ઊંચા ક્યારા; ચીમળાયેલ છોડ માટી સહિત કાઢો.
Leaf curl virusपर्ण मोड़न विषाणुપાન વળ વાઇરસ
Signsलक्षणચિહ્નો: Young leaves curl, crinkle and yellow; plants stay stunted and bushy.नई पत्तियाँ मुड़तीं, सिकुड़तीं, पीली; पौधे बौने-झाड़ीनुमा।નવા પાન વળે, કરચલીવાળા, પીળા; છોડ ઠીંગણા-ઝાંખરા.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Control whitefly early; tolerant types; net-raised seedlings; rogue infected plants.सफेद मक्खी जल्दी रोकें; सहनशील किस्में; जाली में पौध; संक्रमित पौधे हटाएँ।સફેદ માખી વહેલી કાબૂમાં; સહનશીલ જાત; જાળીમાં ધરુ; ચેપગ્રસ્ત છોડ કાઢો.
Pestsकीटજીવાત
Fruit borerफल छेदकફળ કોરનાર ઈયળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Bore-holes in fruit, the caterpillar often half inside; internal feeding and frass.फलों में छेद, इल्ली अक्सर आधी अंदर; भीतर खाना व विष्ठा।ફળમાં કાણાં, ઈયળ ઘણીવાર અડધી અંદર; અંદર ખવાણ અને હગાર.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Pheromone traps; hand-pick; Bt or a recommended insecticide at the young-larva stage.फेरोमोन ट्रैप; हाथ से चुनें; Bt या अनुशंसित कीटनाशी छोटी इल्ली पर।ફેરોમોન ટ્રેપ; હાથથી વીણો; Bt કે ભલામણ કીટનાશક નાની ઈયળ વખતે.
Whiteflyसफेद मक्खीસફેદ માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny white insects rise in a cloud; sticky honeydew and sooty mould; spreads leaf curl.छोटे सफेद कीट झुंड में उड़ते; चिपचिपा स्राव व काली फफूँद; लीफ कर्ल फैलाते।નાના સફેદ જીવડાં ટોળામાં ઊડે; ચીકણો સ્રાવ અને કાળી ફૂગ; પાન વળ ફેલાવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Yellow sticky traps; neem; reflective mulch; a recommended insecticide at threshold.पीले चिपचिपे ट्रैप; नीम; परावर्तक मल्च; सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।પીળા સ્ટીકી ટ્રેપ; લીમડો; પરાવર્તક મલ્ચ; મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Blossom-end rotपुष्पांत सड़नફૂલ-છેડાનો સડો
Causeकारणકારણ: Calcium shortage at the fruit end, made worse by uneven watering and heat.फल के सिरे पर कैल्शियम की कमी, असमान सिंचाई व गर्मी से बढ़ती।ફળના છેડે કેલ્શિયમની ઉણપ, અસમાન પિયત અને ગરમીથી વધે.
Fixउपायઉપાય: Even, steady moisture (mulch + drip); enough calcium; avoid excess ammonium or potash.समान, स्थिर नमी (मल्च+ड्रिप); पर्याप्त कैल्शियम; अधिक अमोनियम/पोटाश से बचें।સમાન, સ્થિર ભેજ (મલ્ચ+ડ્રિપ); પૂરતું કેલ્શિયમ; વધુ એમોનિયમ/પોટાશ ટાળો.
Fruit crackingफल का फटनाફળ ફાટવું
Causeकारणકારણ: Rapid water uptake after a dry spell; big soil-moisture swings; rain after drought.सूखे के बाद तेज़ जल-शोषण; मिट्टी की नमी में बड़े उतार-चढ़ाव; सूखे बाद बारिश।સૂકા પછી ઝડપી પાણી-શોષણ; જમીન ભેજમાં મોટા ફેરફાર; દુકાળ પછી વરસાદ.
Fixउपायઉપાય: Even watering and mulch; harvest before heavy rain; crack-tolerant types.समान सिंचाई व मल्च; भारी बारिश से पहले तुड़ाई; फटने-सहनशील किस्में।સમાન પિયત અને મલ્ચ; ભારે વરસાદ પહેલાં વીણી; ફાટવા-સહનશીલ જાત.
Blossom dropफूल झड़नाફૂલ ખરવું
Causeकारणકારણ: Very hot days or cold nights, water stress, excess nitrogen, or poor pollination.बहुत गर्म दिन या ठंडी रातें, जल-तनाव, अधिक नाइट्रोजन, या कमज़ोर परागण।બહુ ગરમ દિવસ કે ઠંડી રાત, પાણી-તાણ, વધુ નાઇટ્રોજન, કે નબળું પરાગનયન.
Fixउपायઉપાય: Avoid stress; balanced feeding; right planting season; help pollination.तनाव से बचें; संतुलित पोषण; सही बुवाई ऋतु; परागण में मदद।તાણ ટાળો; સંતુલિત પોષણ; યોગ્ય વાવણી ઋતુ; પરાગનયનમાં મદદ.
Sun scaldसूर्य झुलसाસૂર્ય દાઝ
Causeकारणકારણ: Fruit suddenly exposed to strong sun after leaf loss.पत्ती-हानि के बाद फल अचानक तेज़ धूप में आना।પાન ગુમાવ્યા પછી ફળ અચાનક તેજ તડકે આવવું.
Fixउपायઉપાય: Keep healthy foliage; avoid over-pruning; manage leaf diseases.स्वस्थ पर्णसमूह रखें; अधिक काट-छाँट न करें; पर्ण रोग प्रबंधन।તંદુરસ્ત પર્ણસમૂહ રાખો; વધુ છાંટણી ટાળો; પાન રોગ વ્યવસ્થાપન.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older, lower leaves turn pale green to yellow all over; plants stunted and spindly.पुरानी, निचली पत्तियाँ पूरी तरह हल्की हरी से पीली; पौधे बौने व कमज़ोर।જૂના, નીચેના પાન આખા આછા લીલા થી પીળા; છોડ ઠીંગણા અને નબળા.
Fixउपायઉપાય: Top-dress nitrogen in split doses; add organic manure; avoid waterlogging.नाइट्रोजन को विभाजित मात्रा में दें; जैविक खाद डालें; जल-जमाव से बचें।નાઇટ્રોજન વિભાજિત માત્રામાં આપો; સેન્દ્રિય ખાતર ઉમેરો; પાણી ભરાવો ટાળો.
Potassium (K)पोटैशियम (K)પોટાશ (K)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older-leaf margins yellow then brown and scorch; blotchy, uneven ripening.पुरानी पत्तियों के किनारे पीले फिर भूरे व झुलसे; धब्बेदार, असमान पकाव।જૂના પાનની કિનારી પીળી પછી ભૂરી અને દાઝેલી; ડાઘવાળું, અસમાન પાકવું.
Fixउपायઉપાય: Apply potash (MOP/SOP); keep moisture even; do not over-apply nitrogen.पोटाश (MOP/SOP) दें; नमी समान रखें; नाइट्रोजन अधिक न दें।પોટાશ (MOP/SOP) આપો; ભેજ સમાન રાખો; નાઇટ્રોજન વધુ ન આપો.
Magnesium (Mg)मैग्नीशियम (Mg)મેગ્નેશિયમ (Mg)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves yellow between green veins, moving up the plant.पुरानी पत्तियाँ हरी शिराओं के बीच पीली, ऊपर की ओर बढ़ती।જૂના પાન લીલી નસો વચ્ચે પીળા, ઉપર તરફ વધે.
Fixउपायઉપાય: Spray or apply magnesium sulphate (Epsom salt); correct soil acidity.मैग्नीशियम सल्फेट (एप्सम साल्ट) छिड़कें/डालें; मिट्टी की अम्लता ठीक करें।મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ (એપ્સમ સોલ્ટ) છાંટો/આપો; જમીનની ખટાશ સુધારો.
Calcium (Ca)कैल्शियम (Ca)કેલ્શિયમ (Ca)
Signsलक्षणચિહ્નો: New leaves distorted; fruit ends rot (blossom-end rot) when moisture is uneven.नई पत्तियाँ विकृत; असमान नमी पर फल का सिरा सड़ता (पुष्पांत सड़न)।નવા પાન વિકૃત; અસમાન ભેજે ફળનો છેડો સડે (ફૂલ-છેડાનો સડો).
Fixउपायઉપાય: Keep moisture steady; apply calcium (gypsum/calcium nitrate); avoid excess ammonium/potash.नमी स्थिर रखें; कैल्शियम (जिप्सम/कैल्शियम नाइट्रेट) दें; अधिक अमोनियम/पोटाश से बचें।ભેજ સ્થિર રાખો; કેલ્શિયમ (જિપ્સમ/કેલ્શિયમ નાઇટ્રેટ) આપો; વધુ એમોનિયમ/પોટાશ ટાળો.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.
Tomatoटमाटरટામેટાં — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Early blightअगेती झुलसाવહેલો ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Brown target-ring spots on lower leaves; they dry from the bottom up.निचली पत्तियों पर भूरे छल्लेदार धब्बे; नीचे से सूखती हैं।નીચેના પાન પર ભૂરા કૂંડાળાવાળા ડાઘ; નીચેથી સુકાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Stake, space, mulch; remove lower leaves; recommended fungicide early.सहारा, दूरी, मल्च; नीचे की पत्तियाँ हटाएँ; जल्दी फफूँदनाशी।ટેકો, અંતર, મલ્ચ; નીચેના પાન દૂર કરો; વહેલું ફૂગનાશક.
Late blightपछेती झुलसाપાછોતરો ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Water-soaked grey-green patches, white mould beneath; fast collapse in cool, wet weather.जल-युक्त धूसर-हरे धब्बे, नीचे सफेद फफूँद; ठंडे-नम मौसम में तेज़ी से बर्बादी।પાણીપોચા ભૂખરા-લીલા ડાઘ, નીચે સફેદ ફૂગ; ઠંડા-ભેજવાળા હવામાનમાં ઝડપથી નુકસાન.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Drainage, no overhead water; protectant then systemic fungicide — do not delay.जल-निकासी, ऊपर से सिंचाई नहीं; रक्षात्मक फिर प्रणालीगत फफूँदनाशी — देर न करें।નિતારણ, ઉપરથી પિયત નહિ; રક્ષણાત્મક પછી આંતરપ્રવાહી ફૂગનાશક — વિલંબ ન કરો.
Bacterial wiltजीवाणु म्लानिજીવાણુ સુકારો
Signsलक्षणચિહ્નો: Sudden wilting with no yellowing; a cut stem oozes milky threads in water.बिना पीलेपन अचानक मुरझाना; कटा तना पानी में दूधिया धागे छोड़ता है।પીળાશ વગર અચાનક ચીમળાવું; કાપેલ થડ પાણીમાં દૂધિયા તાંતણા છોડે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant or grafted plants, long rotation, raised beds; remove wilted plants with soil.प्रतिरोधी/ग्राफ्टेड पौधे, लंबा फसल-चक्र, ऊँची क्यारियाँ; मुरझाए पौधे मिट्टी सहित हटाएँ।પ્રતિકારક/કલમી છોડ, લાંબી ફેરબદલી, ઊંચા ક્યારા; ચીમળાયેલ છોડ માટી સહિત કાઢો.
Leaf curl virusपर्ण मोड़न विषाणुપાન વળ વાઇરસ
Signsलक्षणચિહ્નો: Young leaves curl, crinkle and yellow; plants stay stunted and bushy.नई पत्तियाँ मुड़तीं, सिकुड़तीं, पीली; पौधे बौने-झाड़ीनुमा।નવા પાન વળે, કરચલીવાળા, પીળા; છોડ ઠીંગણા-ઝાંખરા.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Control whitefly early; tolerant types; net-raised seedlings; rogue infected plants.सफेद मक्खी जल्दी रोकें; सहनशील किस्में; जाली में पौध; संक्रमित पौधे हटाएँ।સફેદ માખી વહેલી કાબૂમાં; સહનશીલ જાત; જાળીમાં ધરુ; ચેપગ્રસ્ત છોડ કાઢો.
Pestsकीटજીવાત
Fruit borerफल छेदकફળ કોરનાર ઈયળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Bore-holes in fruit, the caterpillar often half inside; internal feeding and frass.फलों में छेद, इल्ली अक्सर आधी अंदर; भीतर खाना व विष्ठा।ફળમાં કાણાં, ઈયળ ઘણીવાર અડધી અંદર; અંદર ખવાણ અને હગાર.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Pheromone traps; hand-pick; Bt or a recommended insecticide at the young-larva stage.फेरोमोन ट्रैप; हाथ से चुनें; Bt या अनुशंसित कीटनाशी छोटी इल्ली पर।ફેરોમોન ટ્રેપ; હાથથી વીણો; Bt કે ભલામણ કીટનાશક નાની ઈયળ વખતે.
Whiteflyसफेद मक्खीસફેદ માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny white insects rise in a cloud; sticky honeydew and sooty mould; spreads leaf curl.छोटे सफेद कीट झुंड में उड़ते; चिपचिपा स्राव व काली फफूँद; लीफ कर्ल फैलाते।નાના સફેદ જીવડાં ટોળામાં ઊડે; ચીકણો સ્રાવ અને કાળી ફૂગ; પાન વળ ફેલાવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Yellow sticky traps; neem; reflective mulch; a recommended insecticide at threshold.पीले चिपचिपे ट्रैप; नीम; परावर्तक मल्च; सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।પીળા સ્ટીકી ટ્રેપ; લીમડો; પરાવર્તક મલ્ચ; મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Blossom-end rotपुष्पांत सड़नફૂલ-છેડાનો સડો
Causeकारणકારણ: Calcium shortage at the fruit end, made worse by uneven watering and heat.फल के सिरे पर कैल्शियम की कमी, असमान सिंचाई व गर्मी से बढ़ती।ફળના છેડે કેલ્શિયમની ઉણપ, અસમાન પિયત અને ગરમીથી વધે.
Fixउपायઉપાય: Even, steady moisture (mulch + drip); enough calcium; avoid excess ammonium or potash.समान, स्थिर नमी (मल्च+ड्रिप); पर्याप्त कैल्शियम; अधिक अमोनियम/पोटाश से बचें।સમાન, સ્થિર ભેજ (મલ્ચ+ડ્રિપ); પૂરતું કેલ્શિયમ; વધુ એમોનિયમ/પોટાશ ટાળો.
Fruit crackingफल का फटनाફળ ફાટવું
Causeकारणકારણ: Rapid water uptake after a dry spell; big soil-moisture swings; rain after drought.सूखे के बाद तेज़ जल-शोषण; मिट्टी की नमी में बड़े उतार-चढ़ाव; सूखे बाद बारिश।સૂકા પછી ઝડપી પાણી-શોષણ; જમીન ભેજમાં મોટા ફેરફાર; દુકાળ પછી વરસાદ.
Fixउपायઉપાય: Even watering and mulch; harvest before heavy rain; crack-tolerant types.समान सिंचाई व मल्च; भारी बारिश से पहले तुड़ाई; फटने-सहनशील किस्में।સમાન પિયત અને મલ્ચ; ભારે વરસાદ પહેલાં વીણી; ફાટવા-સહનશીલ જાત.
Blossom dropफूल झड़नाફૂલ ખરવું
Causeकारणકારણ: Very hot days or cold nights, water stress, excess nitrogen, or poor pollination.बहुत गर्म दिन या ठंडी रातें, जल-तनाव, अधिक नाइट्रोजन, या कमज़ोर परागण।બહુ ગરમ દિવસ કે ઠંડી રાત, પાણી-તાણ, વધુ નાઇટ્રોજન, કે નબળું પરાગનયન.
Fixउपायઉપાય: Avoid stress; balanced feeding; right planting season; help pollination.तनाव से बचें; संतुलित पोषण; सही बुवाई ऋतु; परागण में मदद।તાણ ટાળો; સંતુલિત પોષણ; યોગ્ય વાવણી ઋતુ; પરાગનયનમાં મદદ.
Sun scaldसूर्य झुलसाસૂર્ય દાઝ
Causeकारणકારણ: Fruit suddenly exposed to strong sun after leaf loss.पत्ती-हानि के बाद फल अचानक तेज़ धूप में आना।પાન ગુમાવ્યા પછી ફળ અચાનક તેજ તડકે આવવું.
Fixउपायઉપાય: Keep healthy foliage; avoid over-pruning; manage leaf diseases.स्वस्थ पर्णसमूह रखें; अधिक काट-छाँट न करें; पर्ण रोग प्रबंधन।તંદુરસ્ત પર્ણસમૂહ રાખો; વધુ છાંટણી ટાળો; પાન રોગ વ્યવસ્થાપન.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older, lower leaves turn pale green to yellow all over; plants stunted and spindly.पुरानी, निचली पत्तियाँ पूरी तरह हल्की हरी से पीली; पौधे बौने व कमज़ोर।જૂના, નીચેના પાન આખા આછા લીલા થી પીળા; છોડ ઠીંગણા અને નબળા.
Fixउपायઉપાય: Top-dress nitrogen in split doses; add organic manure; avoid waterlogging.नाइट्रोजन को विभाजित मात्रा में दें; जैविक खाद डालें; जल-जमाव से बचें।નાઇટ્રોજન વિભાજિત માત્રામાં આપો; સેન્દ્રિય ખાતર ઉમેરો; પાણી ભરાવો ટાળો.
Potassium (K)पोटैशियम (K)પોટાશ (K)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older-leaf margins yellow then brown and scorch; blotchy, uneven ripening.पुरानी पत्तियों के किनारे पीले फिर भूरे व झुलसे; धब्बेदार, असमान पकाव।જૂના પાનની કિનારી પીળી પછી ભૂરી અને દાઝેલી; ડાઘવાળું, અસમાન પાકવું.
Fixउपायઉપાય: Apply potash (MOP/SOP); keep moisture even; do not over-apply nitrogen.पोटाश (MOP/SOP) दें; नमी समान रखें; नाइट्रोजन अधिक न दें।પોટાશ (MOP/SOP) આપો; ભેજ સમાન રાખો; નાઇટ્રોજન વધુ ન આપો.
Magnesium (Mg)मैग्नीशियम (Mg)મેગ્નેશિયમ (Mg)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves yellow between green veins, moving up the plant.पुरानी पत्तियाँ हरी शिराओं के बीच पीली, ऊपर की ओर बढ़ती।જૂના પાન લીલી નસો વચ્ચે પીળા, ઉપર તરફ વધે.
Fixउपायઉપાય: Spray or apply magnesium sulphate (Epsom salt); correct soil acidity.मैग्नीशियम सल्फेट (एप्सम साल्ट) छिड़कें/डालें; मिट्टी की अम्लता ठीक करें।મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ (એપ્સમ સોલ્ટ) છાંટો/આપો; જમીનની ખટાશ સુધારો.
Calcium (Ca)कैल्शियम (Ca)કેલ્શિયમ (Ca)
Signsलक्षणચિહ્નો: New leaves distorted; fruit ends rot (blossom-end rot) when moisture is uneven.नई पत्तियाँ विकृत; असमान नमी पर फल का सिरा सड़ता (पुष्पांत सड़न)।નવા પાન વિકૃત; અસમાન ભેજે ફળનો છેડો સડે (ફૂલ-છેડાનો સડો).
Fixउपायઉપાય: Keep moisture steady; apply calcium (gypsum/calcium nitrate); avoid excess ammonium/potash.नमी स्थिर रखें; कैल्शियम (जिप्सम/कैल्शियम नाइट्रेट) दें; अधिक अमोनियम/पोटाश से बचें।ભેજ સ્થિર રાખો; કેલ્શિયમ (જિપ્સમ/કેલ્શિયમ નાઇટ્રેટ) આપો; વધુ એમોનિયમ/પોટાશ ટાળો.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.