Sunflowerसूरजमुखीસૂરજમુખી — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Alternaria leaf blightअल्टरनेरिया पर्ण झुलसाઅલ્ટરનેરિયા પાન ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Dark brown spots with yellow halos and rings on leaves, stem and back of the head; leaves dry early.पत्तियों, तने व सिर के पीछे पीले प्रभामंडल व छल्लों सहित गहरे भूरे धब्बे; पत्तियाँ जल्दी सूखतीं।પાન, થડ અને માથાની પાછળ પીળા વલય અને કડાવાળા ઘેરા-ભૂરા ડાઘ; પાન વહેલા સુકાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clean seed, rotation, remove debris, spacing for airflow, recommended fungicide at first spots.स्वच्छ बीज, फसल-चक्र, अवशेष हटाएँ, हवा हेतु दूरी, पहले धब्बों पर अनुशंसित फफूँदनाशी।ચોખ્ખું બીજ, ફેરબદલી, કચરો કાઢો, હવા માટે અંતર, પ્રથમ ડાઘે ભલામણ ફૂગનાશક.
Downy mildewमृदुरोमिल आसिताડાઉની મિલ્ડ્યુ
Signsलक्षणચિહ્નો: Stunted plants with thick, pale, downward-curled leaves and white growth beneath in cool, wet weather.बौने पौधे, मोटी-फीकी नीचे मुड़ी पत्तियाँ व ठंडे-गीले में नीचे सफेद वृद्धि।ઠીંગણા છોડ, જાડા-ફિક્કા નીચે વળેલા પાન અને ઠંડા-ભીનામાં નીચે સફેદ વૃદ્ધિ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Treated seed, resistant hybrids, good drainage, rogue out systemically infected plants.उपचारित बीज, प्रतिरोधी संकर, अच्छी जल-निकासी, प्रणालीगत ग्रस्त पौधे हटाएँ।માવજત બીજ, પ્રતિકારક હાઇબ્રિડ, સારો નિતાર, પ્રણાલીગત ગ્રસ્ત છોડ કાઢો.
Rustरतुआગેરુ
Signsलक्षणચિહ્નો: Reddish-brown powdery pustules mainly on the underside of leaves; heavy rust dries foliage.मुख्यतः पत्तियों की निचली सतह पर लाल-भूरे चूर्णी दाने; अधिक रतुआ पत्तियाँ सुखाता।મુખ્યત્વે પાનની નીચલી સપાટીએ રાતા-ભૂરા ભૂકી ડાઘ; વધુ ગેરુ પાન સૂકવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant hybrids, timely sowing, remove volunteer plants, recommended fungicide if severe.प्रतिरोधी संकर, समय पर बुवाई, स्वयं-उगे पौधे हटाएँ, गंभीर हो तो अनुशंसित फफूँदनाशी।પ્રતિકારક હાઇબ્રિડ, સમયસર વાવણી, જાતે ઊગેલા છોડ કાઢો, ગંભીર હોય તો ભલામણ ફૂગનાશક.
Head rotसिर सड़नમાથું સડો
Signsलक्षणચિહ્નો: Soft brown rot on the back of the head with white or grey mould in wet weather; seed spoils.गीले मौसम में सिर के पीछे नरम भूरी सड़न व सफेद/धूसर फफूँद; बीज खराब।ભીના હવામાનમાં માથાની પાછળ નરમ ભૂરો સડો અને સફેદ/ભૂખરી ફૂગ; બીજ બગડે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Avoid dense stands, improve airflow, harvest promptly at maturity, resistant hybrids.घना स्टैंड न रखें, हवा सुधारें, परिपक्वता पर तुरंत कटाई, प्रतिरोधी संकर।ગીચ સ્ટેન્ડ ટાળો, હવા સુધારો, પાકે તરત કાપણી, પ્રતિકારક હાઇબ્રિડ.
Pestsकीटજીવાત
Head borerसिर छेदकમાથું કોરી
Signsलक्षणચિહ્નો: Caterpillars bore the developing head and eat filling seeds, leaving frass and rot entry points.सूँडियाँ बनते सिर को छेदकर भरते बीज खातीं, मल व सड़न-प्रवेश छोड़तीं।ઈયળ બનતા માથાને કોરી ભરાતા બીજ ખાય, હગાર અને સડા-પ્રવેશ છોડે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Monitor at flowering, pheromone traps, conserve natural enemies, recommended insecticide at threshold.फूल समय निगरानी, फेरोमोन ट्रैप, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।ફૂલ વખતે દેખરેખ, ફેરોમોન ટ્રેપ, કુદરતી શત્રુ બચાવો, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Jassids (leafhoppers)फुदके (जैसिड)તડતડિયાં (જેસિડ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Nymphs and adults suck sap; leaves yellow, curl and burn at margins, stunting young plants.शिशु व वयस्क रस चूसते; पत्तियाँ पीली, मुड़तीं व किनारे जलतीं, नए पौधे बौने।બચ્ચાં અને પુખ્ત રસ ચૂસે; પાન પીળા, વળે અને કિનારે બળે, નવા છોડ ઠીંગણા.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Monitor early, conserve natural enemies, neem, recommended insecticide at threshold.जल्दी निगरानी, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ, नीम, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।વહેલી દેખરેખ, કુદરતી શત્રુ બચાવો, લીમડો, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Thripsथ्रिप्सથ્રિપ્સ
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny thrips rasp leaves and flowers causing silvery streaks and distortion; they can spread virus.सूक्ष्म थ्रिप्स पत्तियाँ-फूल खुरचते, चाँदी जैसी धारियाँ व विकृति; विषाणु भी फैला सकते।સૂક્ષ્મ થ્રિપ્સ પાન-ફૂલ ઘસે, ચાંદી જેવી છટા અને વિકૃતિ; વાયરસ પણ ફેલાવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Blue sticky traps, conserve natural enemies, neem, recommended insecticide at threshold.नीले चिपचिपे ट्रैप, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ, नीम, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।વાદળી ચીકણા ટ્રેપ, કુદરતી શત્રુ બચાવો, લીમડો, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Poor seed setखराब बीज सेटिंगનબળી બીજ બેસવી
Causeकारणકારણ: Sunflower needs insect (bee) pollination; few pollinators or hot dry wind at flowering leave empty central seeds.सूरजमुखी को कीट (मधुमक्खी) परागण चाहिए; कम परागक या फूल समय गर्म सूखी हवा से केंद्र खाली।સૂરજમુખીને જીવાત (મધમાખી) પરાગન જોઈએ; ઓછા પરાગક કે ફૂલ વખતે ગરમ સૂકો પવન કેન્દ્ર ખાલી રાખે.
Fixउपायઉપાય: Encourage bees (avoid spraying at flowering), hand-pollinate small plots, ensure moisture at flowering.मधुमक्खियों को बढ़ावा (फूल समय छिड़काव नहीं), छोटे प्लॉट हस्त-परागण, फूल समय नमी।મધમાખી પ્રોત્સાહો (ફૂલ વખતે છંટકાવ નહિ), નાના પ્લોટ હાથ-પરાગન, ફૂલ વખતે ભેજ.
Lodgingगिरना (लॉजिंग)ઢળી પડવું (લોજિંગ)
Causeकारणકારણ: Heavy heads on tall stems fall over from wind, waterlogging, excess nitrogen or a weak root system.ऊँचे तनों पर भारी सिर हवा, जल-भराव, अधिक नाइट्रोजन या कमज़ोर जड़ से गिरते।ઊંચા થડ પર ભારે માથું પવન, પાણી ભરાવો, વધુ નાઇટ્રોજન કે નબળા મૂળથી ઢળે.
Fixउपायઉપાય: Balanced nitrogen, correct spacing, earthing up, avoid waterlogging, sturdy hybrids.संतुलित नाइट्रोजन, सही दूरी, मिट्टी चढ़ाना, जल-भराव से बचें, मज़बूत संकर।સંતુલિત નાઇટ્રોજન, યોગ્ય અંતર, માટી ચઢાવો, પાણી ભરાવો ટાળો, મજબૂત હાઇબ્રિડ.
Hollow / unfilled seedsखोखले / अधूरे भरे बीजપોલા / અધૂરા ભરેલા બીજ
Causeकारणકારણ: Heat or moisture stress and poor nutrition during filling give light, empty seeds, mainly in the centre.भरते समय गर्मी/नमी दबाव व कमज़ोर पोषण से हल्के, खाली बीज, अधिकतर केंद्र में।ભરાતી વખતે ગરમી/ભેજ તાણ અને નબળા પોષણથી હલકા, ખાલી બીજ, મુખ્યત્વે કેન્દ્રમાં.
Fixउपायઉપાય: Ensure moisture and boron at flowering to filling, balanced nutrition, good pollination.फूल से भराव तक नमी व बोरॉन, संतुलित पोषण, अच्छा परागण।ફૂલથી ભરાવ સુધી ભેજ અને બોરોન, સંતુલિત પોષણ, સારો પરાગન.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves pale then yellow, small plants with small heads and thin stems.पुरानी पत्तियाँ फीकी फिर पीली, छोटे पौधे, छोटे सिर व पतले तने।જૂના પાન ફિક્કા પછી પીળા, નાના છોડ, નાનું માથું અને પાતળા થડ.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen with manure; avoid heavy late nitrogen that delays maturity.खाद के साथ नाइट्रोजन विभाजित; देर से अधिक नाइट्रोजन नहीं जो परिपक्वता रोके।ખાતર સાથે નાઇટ્રોજન વિભાજિત; મોડેથી વધુ નાઇટ્રોજન નહિ જે પાકવું મોડું કરે.
Boron (B)बोरॉन (B)બોરોન (B)
Signsलक्षणચિહ્નો: Poor seed set with hollow, empty centres and deformed heads — sunflower is very boron-sensitive.खोखले, खाली केंद्र व विकृत सिर सहित खराब बीज सेटिंग — सूरजमुखी बोरॉन-संवेदनशील।પોલા, ખાલી કેન્દ્ર અને વિકૃત માથા સાથે નબળી બીજ બેસવી — સૂરજમુખી બોરોન-સંવેદનશીલ.
Fixउपायઉપાય: Foliar boron at bud/early flowering at the recommended low dose; do not over-apply.कली/आरंभिक फूल पर अनुशंसित कम मात्रा में पर्ण बोरॉन; अधिक न डालें।કળી/વહેલા ફૂલે ભલામણ ઓછા ડોઝે પર્ણ બોરોન; વધુ ન આપો.
Sulphur (S)सल्फर (S)સલ્ફર (S)
Signsलक्षणચિહ્નો: Younger leaves uniformly pale yellow; lower oil content in the seed.नई पत्तियाँ एकसमान हल्की पीली; बीज में तेल कम।નવા પાન એકસરખા આછા પીળા; બીજમાં તેલ ઓછું.
Fixउपायઉપાય: Apply sulphur at sowing (gypsum or sulphate) — improves oil and yield.बुवाई पर सल्फर (जिप्सम/सल्फेट) — तेल व उपज बढ़ाता।વાવણીએ સલ્ફર (જિપ્સમ/સલ્ફેટ) — તેલ અને ઉપજ વધારે.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.
Sunflowerसूरजमुखीસૂરજમુખી — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Alternaria leaf blightअल्टरनेरिया पर्ण झुलसाઅલ્ટરનેરિયા પાન ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Dark brown spots with yellow halos and rings on leaves, stem and back of the head; leaves dry early.पत्तियों, तने व सिर के पीछे पीले प्रभामंडल व छल्लों सहित गहरे भूरे धब्बे; पत्तियाँ जल्दी सूखतीं।પાન, થડ અને માથાની પાછળ પીળા વલય અને કડાવાળા ઘેરા-ભૂરા ડાઘ; પાન વહેલા સુકાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clean seed, rotation, remove debris, spacing for airflow, recommended fungicide at first spots.स्वच्छ बीज, फसल-चक्र, अवशेष हटाएँ, हवा हेतु दूरी, पहले धब्बों पर अनुशंसित फफूँदनाशी।ચોખ્ખું બીજ, ફેરબદલી, કચરો કાઢો, હવા માટે અંતર, પ્રથમ ડાઘે ભલામણ ફૂગનાશક.
Downy mildewमृदुरोमिल आसिताડાઉની મિલ્ડ્યુ
Signsलक्षणચિહ્નો: Stunted plants with thick, pale, downward-curled leaves and white growth beneath in cool, wet weather.बौने पौधे, मोटी-फीकी नीचे मुड़ी पत्तियाँ व ठंडे-गीले में नीचे सफेद वृद्धि।ઠીંગણા છોડ, જાડા-ફિક્કા નીચે વળેલા પાન અને ઠંડા-ભીનામાં નીચે સફેદ વૃદ્ધિ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Treated seed, resistant hybrids, good drainage, rogue out systemically infected plants.उपचारित बीज, प्रतिरोधी संकर, अच्छी जल-निकासी, प्रणालीगत ग्रस्त पौधे हटाएँ।માવજત બીજ, પ્રતિકારક હાઇબ્રિડ, સારો નિતાર, પ્રણાલીગત ગ્રસ્ત છોડ કાઢો.
Rustरतुआગેરુ
Signsलक्षणચિહ્નો: Reddish-brown powdery pustules mainly on the underside of leaves; heavy rust dries foliage.मुख्यतः पत्तियों की निचली सतह पर लाल-भूरे चूर्णी दाने; अधिक रतुआ पत्तियाँ सुखाता।મુખ્યત્વે પાનની નીચલી સપાટીએ રાતા-ભૂરા ભૂકી ડાઘ; વધુ ગેરુ પાન સૂકવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant hybrids, timely sowing, remove volunteer plants, recommended fungicide if severe.प्रतिरोधी संकर, समय पर बुवाई, स्वयं-उगे पौधे हटाएँ, गंभीर हो तो अनुशंसित फफूँदनाशी।પ્રતિકારક હાઇબ્રિડ, સમયસર વાવણી, જાતે ઊગેલા છોડ કાઢો, ગંભીર હોય તો ભલામણ ફૂગનાશક.
Head rotसिर सड़नમાથું સડો
Signsलक्षणચિહ્નો: Soft brown rot on the back of the head with white or grey mould in wet weather; seed spoils.गीले मौसम में सिर के पीछे नरम भूरी सड़न व सफेद/धूसर फफूँद; बीज खराब।ભીના હવામાનમાં માથાની પાછળ નરમ ભૂરો સડો અને સફેદ/ભૂખરી ફૂગ; બીજ બગડે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Avoid dense stands, improve airflow, harvest promptly at maturity, resistant hybrids.घना स्टैंड न रखें, हवा सुधारें, परिपक्वता पर तुरंत कटाई, प्रतिरोधी संकर।ગીચ સ્ટેન્ડ ટાળો, હવા સુધારો, પાકે તરત કાપણી, પ્રતિકારક હાઇબ્રિડ.
Pestsकीटજીવાત
Head borerसिर छेदकમાથું કોરી
Signsलक्षणચિહ્નો: Caterpillars bore the developing head and eat filling seeds, leaving frass and rot entry points.सूँडियाँ बनते सिर को छेदकर भरते बीज खातीं, मल व सड़न-प्रवेश छोड़तीं।ઈયળ બનતા માથાને કોરી ભરાતા બીજ ખાય, હગાર અને સડા-પ્રવેશ છોડે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Monitor at flowering, pheromone traps, conserve natural enemies, recommended insecticide at threshold.फूल समय निगरानी, फेरोमोन ट्रैप, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।ફૂલ વખતે દેખરેખ, ફેરોમોન ટ્રેપ, કુદરતી શત્રુ બચાવો, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Jassids (leafhoppers)फुदके (जैसिड)તડતડિયાં (જેસિડ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Nymphs and adults suck sap; leaves yellow, curl and burn at margins, stunting young plants.शिशु व वयस्क रस चूसते; पत्तियाँ पीली, मुड़तीं व किनारे जलतीं, नए पौधे बौने।બચ્ચાં અને પુખ્ત રસ ચૂસે; પાન પીળા, વળે અને કિનારે બળે, નવા છોડ ઠીંગણા.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Monitor early, conserve natural enemies, neem, recommended insecticide at threshold.जल्दी निगरानी, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ, नीम, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।વહેલી દેખરેખ, કુદરતી શત્રુ બચાવો, લીમડો, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Thripsथ्रिप्सથ્રિપ્સ
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny thrips rasp leaves and flowers causing silvery streaks and distortion; they can spread virus.सूक्ष्म थ्रिप्स पत्तियाँ-फूल खुरचते, चाँदी जैसी धारियाँ व विकृति; विषाणु भी फैला सकते।સૂક્ષ્મ થ્રિપ્સ પાન-ફૂલ ઘસે, ચાંદી જેવી છટા અને વિકૃતિ; વાયરસ પણ ફેલાવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Blue sticky traps, conserve natural enemies, neem, recommended insecticide at threshold.नीले चिपचिपे ट्रैप, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ, नीम, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।વાદળી ચીકણા ટ્રેપ, કુદરતી શત્રુ બચાવો, લીમડો, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Poor seed setखराब बीज सेटिंगનબળી બીજ બેસવી
Causeकारणકારણ: Sunflower needs insect (bee) pollination; few pollinators or hot dry wind at flowering leave empty central seeds.सूरजमुखी को कीट (मधुमक्खी) परागण चाहिए; कम परागक या फूल समय गर्म सूखी हवा से केंद्र खाली।સૂરજમુખીને જીવાત (મધમાખી) પરાગન જોઈએ; ઓછા પરાગક કે ફૂલ વખતે ગરમ સૂકો પવન કેન્દ્ર ખાલી રાખે.
Fixउपायઉપાય: Encourage bees (avoid spraying at flowering), hand-pollinate small plots, ensure moisture at flowering.मधुमक्खियों को बढ़ावा (फूल समय छिड़काव नहीं), छोटे प्लॉट हस्त-परागण, फूल समय नमी।મધમાખી પ્રોત્સાહો (ફૂલ વખતે છંટકાવ નહિ), નાના પ્લોટ હાથ-પરાગન, ફૂલ વખતે ભેજ.
Lodgingगिरना (लॉजिंग)ઢળી પડવું (લોજિંગ)
Causeकारणકારણ: Heavy heads on tall stems fall over from wind, waterlogging, excess nitrogen or a weak root system.ऊँचे तनों पर भारी सिर हवा, जल-भराव, अधिक नाइट्रोजन या कमज़ोर जड़ से गिरते।ઊંચા થડ પર ભારે માથું પવન, પાણી ભરાવો, વધુ નાઇટ્રોજન કે નબળા મૂળથી ઢળે.
Fixउपायઉપાય: Balanced nitrogen, correct spacing, earthing up, avoid waterlogging, sturdy hybrids.संतुलित नाइट्रोजन, सही दूरी, मिट्टी चढ़ाना, जल-भराव से बचें, मज़बूत संकर।સંતુલિત નાઇટ્રોજન, યોગ્ય અંતર, માટી ચઢાવો, પાણી ભરાવો ટાળો, મજબૂત હાઇબ્રિડ.
Hollow / unfilled seedsखोखले / अधूरे भरे बीजપોલા / અધૂરા ભરેલા બીજ
Causeकारणકારણ: Heat or moisture stress and poor nutrition during filling give light, empty seeds, mainly in the centre.भरते समय गर्मी/नमी दबाव व कमज़ोर पोषण से हल्के, खाली बीज, अधिकतर केंद्र में।ભરાતી વખતે ગરમી/ભેજ તાણ અને નબળા પોષણથી હલકા, ખાલી બીજ, મુખ્યત્વે કેન્દ્રમાં.
Fixउपायઉપાય: Ensure moisture and boron at flowering to filling, balanced nutrition, good pollination.फूल से भराव तक नमी व बोरॉन, संतुलित पोषण, अच्छा परागण।ફૂલથી ભરાવ સુધી ભેજ અને બોરોન, સંતુલિત પોષણ, સારો પરાગન.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves pale then yellow, small plants with small heads and thin stems.पुरानी पत्तियाँ फीकी फिर पीली, छोटे पौधे, छोटे सिर व पतले तने।જૂના પાન ફિક્કા પછી પીળા, નાના છોડ, નાનું માથું અને પાતળા થડ.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen with manure; avoid heavy late nitrogen that delays maturity.खाद के साथ नाइट्रोजन विभाजित; देर से अधिक नाइट्रोजन नहीं जो परिपक्वता रोके।ખાતર સાથે નાઇટ્રોજન વિભાજિત; મોડેથી વધુ નાઇટ્રોજન નહિ જે પાકવું મોડું કરે.
Boron (B)बोरॉन (B)બોરોન (B)
Signsलक्षणચિહ્નો: Poor seed set with hollow, empty centres and deformed heads — sunflower is very boron-sensitive.खोखले, खाली केंद्र व विकृत सिर सहित खराब बीज सेटिंग — सूरजमुखी बोरॉन-संवेदनशील।પોલા, ખાલી કેન્દ્ર અને વિકૃત માથા સાથે નબળી બીજ બેસવી — સૂરજમુખી બોરોન-સંવેદનશીલ.
Fixउपायઉપાય: Foliar boron at bud/early flowering at the recommended low dose; do not over-apply.कली/आरंभिक फूल पर अनुशंसित कम मात्रा में पर्ण बोरॉन; अधिक न डालें।કળી/વહેલા ફૂલે ભલામણ ઓછા ડોઝે પર્ણ બોરોન; વધુ ન આપો.
Sulphur (S)सल्फर (S)સલ્ફર (S)
Signsलक्षणચિહ્નો: Younger leaves uniformly pale yellow; lower oil content in the seed.नई पत्तियाँ एकसमान हल्की पीली; बीज में तेल कम।નવા પાન એકસરખા આછા પીળા; બીજમાં તેલ ઓછું.
Fixउपायઉપાય: Apply sulphur at sowing (gypsum or sulphate) — improves oil and yield.बुवाई पर सल्फर (जिप्सम/सल्फेट) — तेल व उपज बढ़ाता।વાવણીએ સલ્ફર (જિપ્સમ/સલ્ફેટ) — તેલ અને ઉપજ વધારે.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.