Soybeanसोयाबीनસોયાબીન — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Soybean rustसोयाबीन रतुआસોયાબીન ગેરુ
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny tan-to-brown pustules on the leaf underside; early defoliation.पत्ती की निचली सतह पर छोटे भूरे दाने; जल्दी पत्ती गिरना।પાનની નીચલી સપાટીએ નાના ભૂરા ડાઘ; વહેલી પાન ખરવું.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant types, timely sowing, remove volunteer plants, recommended fungicide at first sign.सहनशील किस्में, समय पर बुवाई, स्वयं-उगे पौधे हटाएँ, पहले लक्षण पर अनुशंसित फफूँदनाशी।સહનશીલ જાત, સમયસર વાવણી, જાતે ઊગેલા છોડ કાઢો, પ્રથમ ચિહ્ને ભલામણ ફૂગનાશક.
Anthracnose / pod blightएंथ्रेक्नोज़ / फली अंगमारीએન્થ્રેક્નોઝ / શીંગ ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Dark blotches on stems and pods; poorly filled, mouldy seed; it is seed-borne.तनों व फलियों पर गहरे धब्बे; खराब भरे, फफूँदी बीज; बीज-जनित।થડ અને શીંગ પર ઘેરા ડાઘ; ખરાબ ભરાયેલ, ફૂગવાળા બીજ; બીજ-જન્ય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Disease-free seed, rotation, avoid a dense canopy, seed treatment, recommended fungicide.रोगमुक्त बीज, फसल-चक्र, घना कैनोपी नहीं, बीज उपचार, अनुशंसित फफूँदनाशी।રોગમુક્ત બીજ, ફેરબદલી, ગીચ છત્ર નહિ, બીજ માવજત, ભલામણ ફૂગનાશક.
Yellow mosaicपीला मोज़ेकપીળો મોઝેક
Signsलक्षणચિહ્નો: Bright yellow mottling and puckering of leaves; stunting; few, poorly filled pods.पत्तियों का चमकीला पीला धब्बा व सिकुड़न; बौनापन; कम, खराब भरी फलियाँ।પાનનું તેજ પીળું ડાઘ અને કરચલી; ઠીંગણાપણું; ઓછી, ખરાબ ભરાયેલ શીંગ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant varieties, control whitefly early, rogue infected plants, timely sowing.सहनशील किस्में, सफेद मक्खी जल्दी रोकें, संक्रमित पौधे हटाएँ, समय पर बुवाई।સહનશીલ જાત, સફેદ માખી વહેલી કાબૂમાં, ચેપગ્રસ્ત છોડ કાઢો, સમયસર વાવણી.
Pestsकीटજીવાત
Girdle beetleगर्डल बीटलગર્ડલ બીટલ
Signsलक्षणચિહ્નો: Adults girdle the stem or petiole in two rings; the part above the cut wilts and dries.वयस्क तना/डंठल को दो छल्लों में काटते; कट के ऊपर का भाग मुरझाकर सूखता।પુખ્ત થડ/દાંડીને બે કૂંડાળામાં કાપે; કાપ ઉપરનો ભાગ ચીમળાઈ સુકાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Remove and destroy girdled/wilted shoots, avoid late sowing, recommended insecticide at threshold.कटे/मुरझाए प्ररोह हटाकर नष्ट करें, देर से बुवाई नहीं, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।કાપેલ/ચીમળાયેલ અંકુર કાઢી નાશ કરો, મોડી વાવણી નહિ, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Defoliators (caterpillars)पर्णभक्षी इल्लियाँપાન ખાનાર ઈયળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Larvae skeletonise and hole the leaves; heavy feeding strips the canopy.इल्लियाँ पत्तियाँ जालीदार व छेददार करतीं; अधिक भक्षण से कैनोपी उजड़ती।ઈયળ પાનને જાળી અને કાણાંવાળા કરે; વધુ ખાવાથી છત્ર ઉજ્જડ થાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Pheromone traps, Bt or neem, hand-pick egg masses, recommended insecticide at threshold.फेरोमोन ट्रैप, Bt या नीम, अंडे-समूह हाथ से हटाएँ, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।ફેરોમોન ટ્રેપ, Bt કે લીમડો, ઈંડાં-સમૂહ હાથથી કાઢો, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Stem flyतना मक्खीથડ માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: Maggots bore the stem and petiole of seedlings, causing wilting and death.मैगट अंकुरों के तना व डंठल में घुसते, मुरझान व मृत्यु।મેગટ રોપાના થડ અને દાંડીમાં ઘૂસે, ચીમળાવું અને મૃત્યુ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Early sowing, seed treatment, higher seed rate, recommended insecticide.जल्दी बुवाई, बीज उपचार, अधिक बीज दर, अनुशंसित कीटनाशी।વહેલી વાવણી, બીજ માવજત, વધુ બીજ દર, ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Flower & pod dropफूल व फली झड़नाફૂલ અને શીંગ ખરવું
Causeकारणકારણ: Flowers and young pods shed under heat, drought or waterlogging.गर्मी, सूखा या जल-जमाव में फूल व छोटी फलियाँ झड़तीं।ગરમી, દુકાળ કે પાણી ભરાવામાં ફૂલ અને નાની શીંગ ખરે.
Fixउपायઉપાય: Even moisture, avoid stress at flowering, ensure good drainage.समान नमी, फूल समय तनाव नहीं, अच्छी जल-निकासी।સમાન ભેજ, ફૂલ વખતે તાણ નહિ, સારું નિતારણ.
Poor nodulationखराब गाँठ-बंधनખરાબ ગંડિકા-બંધન
Causeकारणકારણ: Weak, pale plants when rhizobium is absent, especially in new fields.राइज़ोबियम अनुपस्थित होने पर कमज़ोर, हल्के पौधे, विशेषकर नए खेतों में।રાઇઝોબિયમ ગેરહાજર હોય તો નબળા, આછા છોડ, ખાસ કરીને નવા ખેતરમાં.
Fixउपायઉપાય: Inoculate seed with rhizobium, correct pH, ensure phosphorus and molybdenum.बीज को राइज़ोबियम से उपचारित करें, pH ठीक करें, फॉस्फोरस व मॉलिब्डेनम दें।બીજને રાઇઝોબિયમથી માવજત કરો, pH સુધારો, ફોસ્ફરસ અને મોલિબ્ડેનમ આપો.
Yellowing from waterloggingजल-जमाव से पीलापनપાણી ભરાવાથી પીળાશ
Causeकारणકારણ: Yellowing and stunting in waterlogged soil.जल-जमाव मिट्टी में पीलापन व बौनापन।પાણી ભરાયેલી માટીમાં પીળાશ અને ઠીંગણાપણું.
Fixउपायઉપાય: Improve drainage; avoid over-irrigation.जल-निकासी सुधारें; अधिक सिंचाई न करें।નિતારણ સુધારો; વધુ પિયત ટાળો.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Phosphorus (P)फॉस्फोरस (P)ફોસ્ફરસ (P)
Signsलक्षणચિહ્નો: Dull, dark leaves; weak roots and poor nodulation; slow growth.सुस्त, गहरी पत्तियाँ; कमज़ोर जड़ें व गाँठें; धीमी वृद्धि।ઝાંખા, ઘેરા પાન; નબળા મૂળ અને ગંડિકા; ધીમી વૃદ્ધિ.
Fixउपायઉપાય: Apply phosphorus at sowing; correct soil pH.बुवाई पर फॉस्फोरस दें; मिट्टी का pH ठीक करें।વાવણીએ ફોસ્ફરસ આપો; જમીનનો pH સુધારો.
Iron (Fe)आयरन (Fe)આયર્ન (Fe)
Signsलक्षणચિહ્નો: Youngest leaves yellow with green veins on high-pH or wet soils.उच्च-pH या गीली मिट्टी में सबसे नई पत्तियाँ पीली, शिराएँ हरी।ઊંચા-pH કે ભીની માટીમાં સૌથી નવા પાન પીળા, નસો લીલી.
Fixउपायઉપાય: Foliar iron chelate; improve drainage.पर्ण आयरन कीलेट; जल-निकासी सुधारें।પર્ણ આયર્ન ચીલેટ; નિતારણ સુધારો.
Sulphur (S)सल्फर (S)સલ્ફર (S)
Signsलक्षणચિહ્નો: Younger leaves uniformly pale-yellow; low oil/protein.नई पत्तियाँ समान रूप से हल्की-पीली; तेल/प्रोटीन कम।નવા પાન એકસરખા આછા-પીળા; તેલ/પ્રોટીન ઓછું.
Fixउपायઉપાય: Apply gypsum or ammonium sulphate.जिप्सम या अमोनियम सल्फेट दें।જિપ્સમ કે એમોનિયમ સલ્ફેટ આપો.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.
Soybeanसोयाबीनસોયાબીન — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Soybean rustसोयाबीन रतुआસોયાબીન ગેરુ
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny tan-to-brown pustules on the leaf underside; early defoliation.पत्ती की निचली सतह पर छोटे भूरे दाने; जल्दी पत्ती गिरना।પાનની નીચલી સપાટીએ નાના ભૂરા ડાઘ; વહેલી પાન ખરવું.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant types, timely sowing, remove volunteer plants, recommended fungicide at first sign.सहनशील किस्में, समय पर बुवाई, स्वयं-उगे पौधे हटाएँ, पहले लक्षण पर अनुशंसित फफूँदनाशी।સહનશીલ જાત, સમયસર વાવણી, જાતે ઊગેલા છોડ કાઢો, પ્રથમ ચિહ્ને ભલામણ ફૂગનાશક.
Anthracnose / pod blightएंथ्रेक्नोज़ / फली अंगमारीએન્થ્રેક્નોઝ / શીંગ ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Dark blotches on stems and pods; poorly filled, mouldy seed; it is seed-borne.तनों व फलियों पर गहरे धब्बे; खराब भरे, फफूँदी बीज; बीज-जनित।થડ અને શીંગ પર ઘેરા ડાઘ; ખરાબ ભરાયેલ, ફૂગવાળા બીજ; બીજ-જન્ય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Disease-free seed, rotation, avoid a dense canopy, seed treatment, recommended fungicide.रोगमुक्त बीज, फसल-चक्र, घना कैनोपी नहीं, बीज उपचार, अनुशंसित फफूँदनाशी।રોગમુક્ત બીજ, ફેરબદલી, ગીચ છત્ર નહિ, બીજ માવજત, ભલામણ ફૂગનાશક.
Yellow mosaicपीला मोज़ेकપીળો મોઝેક
Signsलक्षणચિહ્નો: Bright yellow mottling and puckering of leaves; stunting; few, poorly filled pods.पत्तियों का चमकीला पीला धब्बा व सिकुड़न; बौनापन; कम, खराब भरी फलियाँ।પાનનું તેજ પીળું ડાઘ અને કરચલી; ઠીંગણાપણું; ઓછી, ખરાબ ભરાયેલ શીંગ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant varieties, control whitefly early, rogue infected plants, timely sowing.सहनशील किस्में, सफेद मक्खी जल्दी रोकें, संक्रमित पौधे हटाएँ, समय पर बुवाई।સહનશીલ જાત, સફેદ માખી વહેલી કાબૂમાં, ચેપગ્રસ્ત છોડ કાઢો, સમયસર વાવણી.
Pestsकीटજીવાત
Girdle beetleगर्डल बीटलગર્ડલ બીટલ
Signsलक्षणચિહ્નો: Adults girdle the stem or petiole in two rings; the part above the cut wilts and dries.वयस्क तना/डंठल को दो छल्लों में काटते; कट के ऊपर का भाग मुरझाकर सूखता।પુખ્ત થડ/દાંડીને બે કૂંડાળામાં કાપે; કાપ ઉપરનો ભાગ ચીમળાઈ સુકાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Remove and destroy girdled/wilted shoots, avoid late sowing, recommended insecticide at threshold.कटे/मुरझाए प्ररोह हटाकर नष्ट करें, देर से बुवाई नहीं, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।કાપેલ/ચીમળાયેલ અંકુર કાઢી નાશ કરો, મોડી વાવણી નહિ, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Defoliators (caterpillars)पर्णभक्षी इल्लियाँપાન ખાનાર ઈયળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Larvae skeletonise and hole the leaves; heavy feeding strips the canopy.इल्लियाँ पत्तियाँ जालीदार व छेददार करतीं; अधिक भक्षण से कैनोपी उजड़ती।ઈયળ પાનને જાળી અને કાણાંવાળા કરે; વધુ ખાવાથી છત્ર ઉજ્જડ થાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Pheromone traps, Bt or neem, hand-pick egg masses, recommended insecticide at threshold.फेरोमोन ट्रैप, Bt या नीम, अंडे-समूह हाथ से हटाएँ, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।ફેરોમોન ટ્રેપ, Bt કે લીમડો, ઈંડાં-સમૂહ હાથથી કાઢો, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Stem flyतना मक्खीથડ માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: Maggots bore the stem and petiole of seedlings, causing wilting and death.मैगट अंकुरों के तना व डंठल में घुसते, मुरझान व मृत्यु।મેગટ રોપાના થડ અને દાંડીમાં ઘૂસે, ચીમળાવું અને મૃત્યુ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Early sowing, seed treatment, higher seed rate, recommended insecticide.जल्दी बुवाई, बीज उपचार, अधिक बीज दर, अनुशंसित कीटनाशी।વહેલી વાવણી, બીજ માવજત, વધુ બીજ દર, ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Flower & pod dropफूल व फली झड़नाફૂલ અને શીંગ ખરવું
Causeकारणકારણ: Flowers and young pods shed under heat, drought or waterlogging.गर्मी, सूखा या जल-जमाव में फूल व छोटी फलियाँ झड़तीं।ગરમી, દુકાળ કે પાણી ભરાવામાં ફૂલ અને નાની શીંગ ખરે.
Fixउपायઉપાય: Even moisture, avoid stress at flowering, ensure good drainage.समान नमी, फूल समय तनाव नहीं, अच्छी जल-निकासी।સમાન ભેજ, ફૂલ વખતે તાણ નહિ, સારું નિતારણ.
Poor nodulationखराब गाँठ-बंधनખરાબ ગંડિકા-બંધન
Causeकारणકારણ: Weak, pale plants when rhizobium is absent, especially in new fields.राइज़ोबियम अनुपस्थित होने पर कमज़ोर, हल्के पौधे, विशेषकर नए खेतों में।રાઇઝોબિયમ ગેરહાજર હોય તો નબળા, આછા છોડ, ખાસ કરીને નવા ખેતરમાં.
Fixउपायઉપાય: Inoculate seed with rhizobium, correct pH, ensure phosphorus and molybdenum.बीज को राइज़ोबियम से उपचारित करें, pH ठीक करें, फॉस्फोरस व मॉलिब्डेनम दें।બીજને રાઇઝોબિયમથી માવજત કરો, pH સુધારો, ફોસ્ફરસ અને મોલિબ્ડેનમ આપો.
Yellowing from waterloggingजल-जमाव से पीलापनપાણી ભરાવાથી પીળાશ
Causeकारणકારણ: Yellowing and stunting in waterlogged soil.जल-जमाव मिट्टी में पीलापन व बौनापन।પાણી ભરાયેલી માટીમાં પીળાશ અને ઠીંગણાપણું.
Fixउपायઉપાય: Improve drainage; avoid over-irrigation.जल-निकासी सुधारें; अधिक सिंचाई न करें।નિતારણ સુધારો; વધુ પિયત ટાળો.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Phosphorus (P)फॉस्फोरस (P)ફોસ્ફરસ (P)
Signsलक्षणચિહ્નો: Dull, dark leaves; weak roots and poor nodulation; slow growth.सुस्त, गहरी पत्तियाँ; कमज़ोर जड़ें व गाँठें; धीमी वृद्धि।ઝાંખા, ઘેરા પાન; નબળા મૂળ અને ગંડિકા; ધીમી વૃદ્ધિ.
Fixउपायઉપાય: Apply phosphorus at sowing; correct soil pH.बुवाई पर फॉस्फोरस दें; मिट्टी का pH ठीक करें।વાવણીએ ફોસ્ફરસ આપો; જમીનનો pH સુધારો.
Iron (Fe)आयरन (Fe)આયર્ન (Fe)
Signsलक्षणચિહ્નો: Youngest leaves yellow with green veins on high-pH or wet soils.उच्च-pH या गीली मिट्टी में सबसे नई पत्तियाँ पीली, शिराएँ हरी।ઊંચા-pH કે ભીની માટીમાં સૌથી નવા પાન પીળા, નસો લીલી.
Fixउपायઉપાય: Foliar iron chelate; improve drainage.पर्ण आयरन कीलेट; जल-निकासी सुधारें।પર્ણ આયર્ન ચીલેટ; નિતારણ સુધારો.
Sulphur (S)सल्फर (S)સલ્ફર (S)
Signsलक्षणચિહ્નો: Younger leaves uniformly pale-yellow; low oil/protein.नई पत्तियाँ समान रूप से हल्की-पीली; तेल/प्रोटीन कम।નવા પાન એકસરખા આછા-પીળા; તેલ/પ્રોટીન ઓછું.
Fixउपायઉપાય: Apply gypsum or ammonium sulphate.जिप्सम या अमोनियम सल्फेट दें।જિપ્સમ કે એમોનિયમ સલ્ફેટ આપો.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.