Sorghum (Jowar)ज्वारજુવાર — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Grain smutदाना कंडદાણા કંડ
Signsलक्षणચિહ્નો: Grains are replaced by smut sacs (sori) filled with a black spore mass.दाने कंड-थैलियों (सोराई) से बदल जाते जिनमें काला बीजाणु-पुंज भरा होता।દાણા કાળા બીજાણુ-સમૂહ ભરેલી કંડ-કોથળીઓ (સોરાઈ) થી બદલાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Certified, seed-treated seed, resistant types, rogue out smutted heads.प्रमाणित, बीज-उपचारित बीज, सहनशील किस्में, कंड-ग्रस्त बालियाँ हटाएँ।પ્રમાણિત, બીજ-માવજત બીજ, સહનશીલ જાત, કંડવાળી કંટી કાઢો.
Anthracnose / red leaf spotएंथ्रेक्नोज़ / लाल पर्ण धब्बाએન્થ્રેક્નોઝ / લાલ પાન ડાઘ
Signsलक्षणચિહ્નો: Red-to-tan spots on the leaves and a red rot in the midrib and stalk.पत्तियों पर लाल-भूरे धब्बे व मध्यशिरा और तने में लाल सड़न।પાન પર લાલ-ભૂરા ડાઘ અને મધ્યનસ તથા થડમાં લાલ સડો.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant hybrids, rotation, remove debris, balanced nutrition, fungicide if severe.सहनशील संकर, फसल-चक्र, अवशेष हटाएँ, संतुलित पोषण, गंभीर हो तो फफूँदनाशी।સહનશીલ સંકર, ફેરબદલી, કચરો કાઢો, સંતુલિત પોષણ, ગંભીર હોય તો ફૂગનાશક.
Grain mouldदाना मोल्डદાણા મોલ્ડ
Signsलक्षणચિહ્નો: Discoloured, mouldy grain when rain hits the mature head; grain weight and germination drop.परिपक्व बाली पर बारिश से विवर्ण, फफूँदी दाना; दाना-भार व अंकुरण घटते।પાકેલ કંટી પર વરસાદથી વિવર્ણ, ફૂગવાળો દાણો; દાણા-વજન અને ઉગાવો ઘટે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Harvest on time, dry quickly, mould-tolerant types, avoid late maturity in wet spells.समय पर कटाई, जल्दी सुखाई, मोल्ड-सहनशील किस्में, नम अवधि में देर से पकना नहीं।સમયસર કાપણી, ઝડપી સૂકવણી, મોલ્ડ-સહનશીલ જાત, ભેજવાળા સમયે મોડું પાકવું નહિ.
Pestsकीटજીવાત
Shoot flyप्ररोह मक्खीઅંકુર માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: 'Dead heart' in seedlings as maggots bore into the growing point.अंकुरों में 'डेड हार्ट' क्योंकि मैगट वृद्धि-बिंदु में घुसते।રોપામાં 'ડેડ હાર્ટ' કારણ મેગટ વૃદ્ધિ-બિંદુમાં ઘૂસે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Early sowing, higher seed rate, seed treatment, remove and destroy affected seedlings.जल्दी बुवाई, अधिक बीज दर, बीज उपचार, प्रभावित पौध हटाकर नष्ट करें।વહેલી વાવણી, વધુ બીજ દર, બીજ માવજત, અસરગ્રસ્ત રોપા કાઢી નાશ કરો.
Maize stem borerमक्का तना छेदकમકાઈ થડ કોરનાર
Signsलक्षणચિહ્નો: 'Dead heart' in young plants; tunnels in the stem weaken it and it breaks.छोटे पौधों में 'डेड हार्ट'; तने में सुरंगें उसे कमज़ोर कर तोड़तीं।નાના છોડમાં 'ડેડ હાર્ટ'; થડમાં ભોગ તેને નબળું કરી તોડે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clip egg masses, remove and destroy stubble, recommended insecticide in the whorl.अंडे-समूह हटाएँ, ठूँठ नष्ट करें, भँवर में अनुशंसित कीटनाशी।ઈંડાં-સમૂહ કાઢો, ઠૂંઠ નાશ કરો, ભમરીમાં ભલામણ કીટનાશક.
Midge & head bugमिज व बाली कीटમિજ અને કંટી જીવાત
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny larvae feed in the florets and bugs suck the developing grain, leaving empty, shrivelled heads.छोटे लार्वा पुष्पकों में खातें व कीट विकसित दाना चूसते, बालियाँ खाली, सिकुड़ी।નાના લાર્વા ફૂલોમાં ખાય અને જીવડાં વિકસતો દાણો ચૂસે, કંટી ખાલી, સંકોચાયેલી.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Synchronise sowing across the area, resistant types, monitor at flowering, recommended insecticide at flowering.क्षेत्र में बुवाई एक-साथ, सहनशील किस्में, फूल समय निगरानी, फूल पर अनुशंसित कीटनाशी।વિસ્તારમાં વાવણી એકસાથે, સહનશીલ જાત, ફૂલ વખતે દેખરેખ, ફૂલ વખતે ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Lodgingलॉजिंग (गिरना)લોજિંગ (પડી જવું)
Causeकारणકારણ: The crop falls over from excess nitrogen, dense stand, weak roots or wind and rain near maturity.अधिक नाइट्रोजन, घना स्टैंड, कमज़ोर जड़ें या परिपक्वता पर हवा-बारिश से फसल गिरती।વધુ નાઇટ્રોજન, ગીચ સ્ટેન્ડ, નબળા મૂળ કે પાકતી વખતે પવન-વરસાદથી પાક પડે.
Fixउपायઉપાય: Balanced nitrogen, correct seed rate, sturdy varieties, avoid heavy late irrigation.संतुलित नाइट्रोजन, सही बीज दर, मज़बूत किस्में, देर से भारी सिंचाई नहीं।સંતુલિત નાઇટ્રોજન, યોગ્ય બીજ દર, મજબૂત જાત, મોડેથી ભારે પિયત નહિ.
Chaffy grain (drought/heat)छिछला दाना (सूखा/गर्मी)છીછરો દાણો (દુકાળ/ગરમી)
Causeकारणકારણ: Drought or heat at flowering and grain fill gives light, chaffy, poorly filled grain and rolled leaves.फूल व दाना भरते समय सूखा/गर्मी से हल्का, छिछला, कम भरा दाना व मुड़ी पत्तियाँ।ફૂલ અને દાણો ભરાતી વખતે દુકાળ/ગરમીથી હલકો, છીછરો, ઓછો ભરાયેલ દાણો અને વળેલ પાન.
Fixउपायઉપાય: Ensure moisture at flowering and grain fill, drought-tolerant types, right sowing time.फूल व दाना भरते समय नमी, सूखा-सहनशील किस्में, सही बुवाई समय।ફૂલ અને દાણો ભરાતી વખતે ભેજ, દુકાળ-સહનશીલ જાત, યોગ્ય વાવણી સમય.
Purpling of young plantsछोटे पौधों का बैंगनी होनाનાના છોડનું જાંબલી થવું
Causeकारणકારણ: Young plants turn purple in cold weather or on phosphorus-poor soils.ठंडे मौसम या फॉस्फोरस-न्यून मिट्टी में छोटे पौधे बैंगनी।ઠંડા હવામાન કે ફોસ્ફરસ-ઓછી જમીનમાં નાના છોડ જાંબલી.
Fixउपायઉપાય: Starter phosphorus, correct pH; plants usually outgrow it as it warms.स्टार्टर फॉस्फोरस, pH ठीक करें; गर्मी आने पर आमतौर पर ठीक हो जाता।સ્ટાર્ટર ફોસ્ફરસ, pH સુધારો; ગરમી આવતાં સામાન્ય રીતે મટે.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves yellow from the tip along the midrib; thin stand, poor tillering.पुरानी पत्तियाँ सिरे से मध्यशिरा के साथ पीली; पतला स्टैंड, कम कल्ले।જૂના પાન ટોચથી મધ્યનસ સાથે પીળા; પાતળો સ્ટેન્ડ, ઓછા ફૂટ.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen top-dressing; add manure.नाइट्रोजन विभाजित टॉप-ड्रेसिंग; खाद डालें।નાઇટ્રોજન વિભાજિત ટોપ-ડ્રેસિંગ; ખાતર આપો.
Zinc (Zn)ज़िंक (Zn)ઝિંક (Zn)
Signsलक्षणચિહ્નો: Pale yellow-white bands or patches on younger and mid leaves; stunted plants on light or alkaline soils.नई व मध्य पत्तियों पर हल्के पीले-सफेद बैंड/धब्बे; हल्की/क्षारीय मिट्टी में बौने पौधे।નવા અને મધ્ય પાન પર આછા પીળા-સફેદ પટ્ટા/ડાઘ; હળવી/ક્ષારીય જમીનમાં ઠીંગણા છોડ.
Fixउपायઉપાય: Zinc sulphate, soil or foliar.ज़िंक सल्फेट, मृदा या पर्ण।ઝિંક સલ્ફેટ, જમીન કે પર્ણ.
Iron (Fe)आयरन (Fe)આયર્ન (Fe)
Signsलक्षणચિહ્નો: Youngest leaves yellow with green veins on high-pH or wet soils.उच्च-pH या गीली मिट्टी में सबसे नई पत्तियाँ पीली, शिराएँ हरी।ઊંચા-pH કે ભીની માટીમાં સૌથી નવા પાન પીળા, નસો લીલી.
Fixउपायઉપાય: Foliar iron chelate; improve drainage.पर्ण आयरन कीलेट; जल-निकासी सुधारें।પર્ણ આયર્ન ચીલેટ; નિતારણ સુધારો.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.
Sorghum (Jowar)ज्वारજુવાર — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Grain smutदाना कंडદાણા કંડ
Signsलक्षणચિહ્નો: Grains are replaced by smut sacs (sori) filled with a black spore mass.दाने कंड-थैलियों (सोराई) से बदल जाते जिनमें काला बीजाणु-पुंज भरा होता।દાણા કાળા બીજાણુ-સમૂહ ભરેલી કંડ-કોથળીઓ (સોરાઈ) થી બદલાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Certified, seed-treated seed, resistant types, rogue out smutted heads.प्रमाणित, बीज-उपचारित बीज, सहनशील किस्में, कंड-ग्रस्त बालियाँ हटाएँ।પ્રમાણિત, બીજ-માવજત બીજ, સહનશીલ જાત, કંડવાળી કંટી કાઢો.
Anthracnose / red leaf spotएंथ्रेक्नोज़ / लाल पर्ण धब्बाએન્થ્રેક્નોઝ / લાલ પાન ડાઘ
Signsलक्षणચિહ્નો: Red-to-tan spots on the leaves and a red rot in the midrib and stalk.पत्तियों पर लाल-भूरे धब्बे व मध्यशिरा और तने में लाल सड़न।પાન પર લાલ-ભૂરા ડાઘ અને મધ્યનસ તથા થડમાં લાલ સડો.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant hybrids, rotation, remove debris, balanced nutrition, fungicide if severe.सहनशील संकर, फसल-चक्र, अवशेष हटाएँ, संतुलित पोषण, गंभीर हो तो फफूँदनाशी।સહનશીલ સંકર, ફેરબદલી, કચરો કાઢો, સંતુલિત પોષણ, ગંભીર હોય તો ફૂગનાશક.
Grain mouldदाना मोल्डદાણા મોલ્ડ
Signsलक्षणચિહ્નો: Discoloured, mouldy grain when rain hits the mature head; grain weight and germination drop.परिपक्व बाली पर बारिश से विवर्ण, फफूँदी दाना; दाना-भार व अंकुरण घटते।પાકેલ કંટી પર વરસાદથી વિવર્ણ, ફૂગવાળો દાણો; દાણા-વજન અને ઉગાવો ઘટે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Harvest on time, dry quickly, mould-tolerant types, avoid late maturity in wet spells.समय पर कटाई, जल्दी सुखाई, मोल्ड-सहनशील किस्में, नम अवधि में देर से पकना नहीं।સમયસર કાપણી, ઝડપી સૂકવણી, મોલ્ડ-સહનશીલ જાત, ભેજવાળા સમયે મોડું પાકવું નહિ.
Pestsकीटજીવાત
Shoot flyप्ररोह मक्खीઅંકુર માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: 'Dead heart' in seedlings as maggots bore into the growing point.अंकुरों में 'डेड हार्ट' क्योंकि मैगट वृद्धि-बिंदु में घुसते।રોપામાં 'ડેડ હાર્ટ' કારણ મેગટ વૃદ્ધિ-બિંદુમાં ઘૂસે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Early sowing, higher seed rate, seed treatment, remove and destroy affected seedlings.जल्दी बुवाई, अधिक बीज दर, बीज उपचार, प्रभावित पौध हटाकर नष्ट करें।વહેલી વાવણી, વધુ બીજ દર, બીજ માવજત, અસરગ્રસ્ત રોપા કાઢી નાશ કરો.
Maize stem borerमक्का तना छेदकમકાઈ થડ કોરનાર
Signsलक्षणચિહ્નો: 'Dead heart' in young plants; tunnels in the stem weaken it and it breaks.छोटे पौधों में 'डेड हार्ट'; तने में सुरंगें उसे कमज़ोर कर तोड़तीं।નાના છોડમાં 'ડેડ હાર્ટ'; થડમાં ભોગ તેને નબળું કરી તોડે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clip egg masses, remove and destroy stubble, recommended insecticide in the whorl.अंडे-समूह हटाएँ, ठूँठ नष्ट करें, भँवर में अनुशंसित कीटनाशी।ઈંડાં-સમૂહ કાઢો, ઠૂંઠ નાશ કરો, ભમરીમાં ભલામણ કીટનાશક.
Midge & head bugमिज व बाली कीटમિજ અને કંટી જીવાત
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny larvae feed in the florets and bugs suck the developing grain, leaving empty, shrivelled heads.छोटे लार्वा पुष्पकों में खातें व कीट विकसित दाना चूसते, बालियाँ खाली, सिकुड़ी।નાના લાર્વા ફૂલોમાં ખાય અને જીવડાં વિકસતો દાણો ચૂસે, કંટી ખાલી, સંકોચાયેલી.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Synchronise sowing across the area, resistant types, monitor at flowering, recommended insecticide at flowering.क्षेत्र में बुवाई एक-साथ, सहनशील किस्में, फूल समय निगरानी, फूल पर अनुशंसित कीटनाशी।વિસ્તારમાં વાવણી એકસાથે, સહનશીલ જાત, ફૂલ વખતે દેખરેખ, ફૂલ વખતે ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Lodgingलॉजिंग (गिरना)લોજિંગ (પડી જવું)
Causeकारणકારણ: The crop falls over from excess nitrogen, dense stand, weak roots or wind and rain near maturity.अधिक नाइट्रोजन, घना स्टैंड, कमज़ोर जड़ें या परिपक्वता पर हवा-बारिश से फसल गिरती।વધુ નાઇટ્રોજન, ગીચ સ્ટેન્ડ, નબળા મૂળ કે પાકતી વખતે પવન-વરસાદથી પાક પડે.
Fixउपायઉપાય: Balanced nitrogen, correct seed rate, sturdy varieties, avoid heavy late irrigation.संतुलित नाइट्रोजन, सही बीज दर, मज़बूत किस्में, देर से भारी सिंचाई नहीं।સંતુલિત નાઇટ્રોજન, યોગ્ય બીજ દર, મજબૂત જાત, મોડેથી ભારે પિયત નહિ.
Chaffy grain (drought/heat)छिछला दाना (सूखा/गर्मी)છીછરો દાણો (દુકાળ/ગરમી)
Causeकारणકારણ: Drought or heat at flowering and grain fill gives light, chaffy, poorly filled grain and rolled leaves.फूल व दाना भरते समय सूखा/गर्मी से हल्का, छिछला, कम भरा दाना व मुड़ी पत्तियाँ।ફૂલ અને દાણો ભરાતી વખતે દુકાળ/ગરમીથી હલકો, છીછરો, ઓછો ભરાયેલ દાણો અને વળેલ પાન.
Fixउपायઉપાય: Ensure moisture at flowering and grain fill, drought-tolerant types, right sowing time.फूल व दाना भरते समय नमी, सूखा-सहनशील किस्में, सही बुवाई समय।ફૂલ અને દાણો ભરાતી વખતે ભેજ, દુકાળ-સહનશીલ જાત, યોગ્ય વાવણી સમય.
Purpling of young plantsछोटे पौधों का बैंगनी होनाનાના છોડનું જાંબલી થવું
Causeकारणકારણ: Young plants turn purple in cold weather or on phosphorus-poor soils.ठंडे मौसम या फॉस्फोरस-न्यून मिट्टी में छोटे पौधे बैंगनी।ઠંડા હવામાન કે ફોસ્ફરસ-ઓછી જમીનમાં નાના છોડ જાંબલી.
Fixउपायઉપાય: Starter phosphorus, correct pH; plants usually outgrow it as it warms.स्टार्टर फॉस्फोरस, pH ठीक करें; गर्मी आने पर आमतौर पर ठीक हो जाता।સ્ટાર્ટર ફોસ્ફરસ, pH સુધારો; ગરમી આવતાં સામાન્ય રીતે મટે.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves yellow from the tip along the midrib; thin stand, poor tillering.पुरानी पत्तियाँ सिरे से मध्यशिरा के साथ पीली; पतला स्टैंड, कम कल्ले।જૂના પાન ટોચથી મધ્યનસ સાથે પીળા; પાતળો સ્ટેન્ડ, ઓછા ફૂટ.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen top-dressing; add manure.नाइट्रोजन विभाजित टॉप-ड्रेसिंग; खाद डालें।નાઇટ્રોજન વિભાજિત ટોપ-ડ્રેસિંગ; ખાતર આપો.
Zinc (Zn)ज़िंक (Zn)ઝિંક (Zn)
Signsलक्षणચિહ્નો: Pale yellow-white bands or patches on younger and mid leaves; stunted plants on light or alkaline soils.नई व मध्य पत्तियों पर हल्के पीले-सफेद बैंड/धब्बे; हल्की/क्षारीय मिट्टी में बौने पौधे।નવા અને મધ્ય પાન પર આછા પીળા-સફેદ પટ્ટા/ડાઘ; હળવી/ક્ષારીય જમીનમાં ઠીંગણા છોડ.
Fixउपायઉપાય: Zinc sulphate, soil or foliar.ज़िंक सल्फेट, मृदा या पर्ण।ઝિંક સલ્ફેટ, જમીન કે પર્ણ.
Iron (Fe)आयरन (Fe)આયર્ન (Fe)
Signsलक्षणચિહ્નો: Youngest leaves yellow with green veins on high-pH or wet soils.उच्च-pH या गीली मिट्टी में सबसे नई पत्तियाँ पीली, शिराएँ हरी।ઊંચા-pH કે ભીની માટીમાં સૌથી નવા પાન પીળા, નસો લીલી.
Fixउपायઉપાય: Foliar iron chelate; improve drainage.पर्ण आयरन कीलेट; जल-निकासी सुधारें।પર્ણ આયર્ન ચીલેટ; નિતારણ સુધારો.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.