Pearl millet (Bajra)बाजराબાજરી — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Downy mildew (green ear)मृदुरोमिल आसिता (हरित बाली)તળછારો (લીલી કંટી)
Signsलक्षणચિહ્નો: Pale, chlorotic leaves with a white growth beneath; earheads turn into a leafy 'green ear'.हल्की, हरितहीन पत्तियाँ, नीचे सफेद वृद्धि; बालियाँ पत्तीदार 'हरित बाली' बन जातीं।આછા, હરિતહીન પાન, નીચે સફેદ વૃદ્ધિ; કંટી પાનવાળી 'લીલી કંટી' બની જાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant hybrids, seed treatment (metalaxyl), rogue infected plants, avoid monocropping.सहनशील संकर, बीज उपचार (मेटालैक्सिल), संक्रमित पौधे हटाएँ, एकल फसल से बचें।સહનશીલ સંકર, બીજ માવજત (મેટાલેક્સિલ), ચેપગ્રસ્ત છોડ કાઢો, એકલ પાક ટાળો.
Ergot (sugary disease)अर्गट (मधु रोग)અર્ગટ (મધુ રોગ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Pinkish sticky honeydew drips from the florets, later replaced by dark hard bodies in place of grain.पुष्पकों से गुलाबी चिपचिपा मधुस्राव टपकता, बाद में दाने की जगह गहरे कठोर पिंड।ફૂલોમાંથી ગુલાબી ચીકણો મધુસ્રાવ ટપકે, પછી દાણાની જગ્યાએ ઘેરા કઠણ પિંડ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant types, synchronise sowing, rogue affected heads, avoid late or staggered flowering.सहनशील किस्में, बुवाई एक-साथ, प्रभावित बालियाँ हटाएँ, देर से/असमान फूल से बचें।સહનશીલ જાત, વાવણી એકસાથે, અસરગ્રસ્ત કંટી કાઢો, મોડું કે અસમાન ફૂલ ટાળો.
Smutकंड (स्मट)કંડ (સ્મટ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Some grains are replaced by green-to-black spore sacs, larger than a normal grain.कुछ दाने सामान्य से बड़े हरे-काले बीजाणु-थैलों से बदल जाते।કેટલાક દાણા સામાન્ય કરતાં મોટા લીલા-કાળા બીજાણુ-કોથળાથી બદલાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Certified, treated seed, resistant types, rogue smutted heads.प्रमाणित, उपचारित बीज, सहनशील किस्में, कंड-ग्रस्त बालियाँ हटाएँ।પ્રમાણિત, માવજત બીજ, સહનશીલ જાત, કંડવાળી કંટી કાઢો.
Pestsकीटજીવાત
Shoot flyप्ररोह मक्खीઅંકુર માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: 'Dead heart' in seedlings as maggots bore into the growing point.अंकुरों में 'डेड हार्ट' क्योंकि मैगट वृद्धि-बिंदु में घुसते।રોપામાં 'ડેડ હાર્ટ' કારણ મેગટ વૃદ્ધિ-બિંદુમાં ઘૂસે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Early sowing, higher seed rate, seed treatment, remove and destroy affected seedlings.जल्दी बुवाई, अधिक बीज दर, बीज उपचार, प्रभावित पौध हटाकर नष्ट करें।વહેલી વાવણી, વધુ બીજ દર, બીજ માવજત, અસરગ્રસ્ત રોપા કાઢી નાશ કરો.
Maize stem borerमक्का तना छेदकમકાઈ થડ કોરનાર
Signsलक्षणચિહ્નો: 'Dead heart' in young plants; tunnels in the stem weaken it and it breaks.छोटे पौधों में 'डेड हार्ट'; तने में सुरंगें उसे कमज़ोर कर तोड़तीं।નાના છોડમાં 'ડેડ હાર્ટ'; થડમાં ભોગ તેને નબળું કરી તોડે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clip egg masses, remove and destroy stubble, recommended insecticide in the whorl.अंडे-समूह हटाएँ, ठूँठ नष्ट करें, भँवर में अनुशंसित कीटनाशी।ઈંડાં-સમૂહ કાઢો, ઠૂંઠ નાશ કરો, ભમરીમાં ભલામણ કીટનાશક.
White grubसफेद गिडार (व्हाइट ग्रब)સફેદ ઈયળ (વ્હાઇટ ગ્રબ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Root-feeding grubs cause patchy wilting and dead plants; beetles emerge after the first rains.जड़ खाने वाले ग्रब से टुकड़ों में मुरझान व मृत पौधे; पहली बारिश बाद भृंग निकलते।મૂળ ખાનાર ઈયળથી ટુકડે ચીમળાવું અને મરેલ છોડ; પ્રથમ વરસાદ પછી ભમરા નીકળે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Collect beetles at dusk from host trees, light traps, recommended seed/soil treatment, deep ploughing.शाम को मेज़बान पेड़ों से भृंग इकट्ठा करें, प्रकाश-ट्रैप, अनुशंसित बीज/मृदा उपचार, गहरी जुताई।સાંજે યજમાન ઝાડ પરથી ભમરા ભેગા કરો, પ્રકાશ-ટ્રેપ, ભલામણ બીજ/જમીન માવજત, ઊંડી ખેડ.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Lodgingलॉजिंग (गिरना)લોજિંગ (પડી જવું)
Causeकारणકારણ: The crop falls over from excess nitrogen, dense stand, weak roots or wind and rain near maturity.अधिक नाइट्रोजन, घना स्टैंड, कमज़ोर जड़ें या परिपक्वता पर हवा-बारिश से फसल गिरती।વધુ નાઇટ્રોજન, ગીચ સ્ટેન્ડ, નબળા મૂળ કે પાકતી વખતે પવન-વરસાદથી પાક પડે.
Fixउपायઉપાય: Balanced nitrogen, correct seed rate, sturdy varieties, avoid heavy late irrigation.संतुलित नाइट्रोजन, सही बीज दर, मज़बूत किस्में, देर से भारी सिंचाई नहीं।સંતુલિત નાઇટ્રોજન, યોગ્ય બીજ દર, મજબૂત જાત, મોડેથી ભારે પિયત નહિ.
Chaffy grain (drought/heat)छिछला दाना (सूखा/गर्मी)છીછરો દાણો (દુકાળ/ગરમી)
Causeकारणકારણ: Drought or heat at flowering and grain fill gives light, chaffy, poorly filled grain and rolled leaves.फूल व दाना भरते समय सूखा/गर्मी से हल्का, छिछला, कम भरा दाना व मुड़ी पत्तियाँ।ફૂલ અને દાણો ભરાતી વખતે દુકાળ/ગરમીથી હલકો, છીછરો, ઓછો ભરાયેલ દાણો અને વળેલ પાન.
Fixउपायઉપાય: Ensure moisture at flowering and grain fill, drought-tolerant types, right sowing time.फूल व दाना भरते समय नमी, सूखा-सहनशील किस्में, सही बुवाई समय।ફૂલ અને દાણો ભરાતી વખતે ભેજ, દુકાળ-સહનશીલ જાત, યોગ્ય વાવણી સમય.
Patchy germinationअसमान अंकुरणઅસમાન ઉગાવો
Causeकारणકારણ: Patchy, poor stand from soil crusting or sowing too deep.मिट्टी की पपड़ी या अधिक गहरी बुवाई से पतला, असमान अंकुरण।માટીના પોપડા કે વધુ ઊંડી વાવણીથી પાતળો, અસમાન ઉગાવો.
Fixउपायઉપાય: Sow shallow in a fine seedbed; give a light irrigation to break the crust.बारीक क्यारी में उथली बुवाई; पपड़ी तोड़ने हेतु हल्की सिंचाई।બારીક ક્યારામાં છીછરી વાવણી; પોપડો તોડવા હળવું પિયત.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves yellow from the tip along the midrib; thin stand, poor tillering.पुरानी पत्तियाँ सिरे से मध्यशिरा के साथ पीली; पतला स्टैंड, कम कल्ले।જૂના પાન ટોચથી મધ્યનસ સાથે પીળા; પાતળો સ્ટેન્ડ, ઓછા ફૂટ.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen top-dressing; add manure.नाइट्रोजन विभाजित टॉप-ड्रेसिंग; खाद डालें।નાઇટ્રોજન વિભાજિત ટોપ-ડ્રેસિંગ; ખાતર આપો.
Zinc (Zn)ज़िंक (Zn)ઝિંક (Zn)
Signsलक्षणચિહ્નો: Pale yellow-white bands or patches on younger and mid leaves; stunted plants on light or alkaline soils.नई व मध्य पत्तियों पर हल्के पीले-सफेद बैंड/धब्बे; हल्की/क्षारीय मिट्टी में बौने पौधे।નવા અને મધ્ય પાન પર આછા પીળા-સફેદ પટ્ટા/ડાઘ; હળવી/ક્ષારીય જમીનમાં ઠીંગણા છોડ.
Fixउपायઉપાય: Zinc sulphate, soil or foliar.ज़िंक सल्फेट, मृदा या पर्ण।ઝિંક સલ્ફેટ, જમીન કે પર્ણ.
Iron (Fe)आयरन (Fe)આયર્ન (Fe)
Signsलक्षणચિહ્નો: Youngest leaves yellow with green veins on high-pH or wet soils.उच्च-pH या गीली मिट्टी में सबसे नई पत्तियाँ पीली, शिराएँ हरी।ઊંચા-pH કે ભીની માટીમાં સૌથી નવા પાન પીળા, નસો લીલી.
Fixउपायઉપાય: Foliar iron chelate; improve drainage.पर्ण आयरन कीलेट; जल-निकासी सुधारें।પર્ણ આયર્ન ચીલેટ; નિતારણ સુધારો.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.
Pearl millet (Bajra)बाजराબાજરી — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Downy mildew (green ear)मृदुरोमिल आसिता (हरित बाली)તળછારો (લીલી કંટી)
Signsलक्षणચિહ્નો: Pale, chlorotic leaves with a white growth beneath; earheads turn into a leafy 'green ear'.हल्की, हरितहीन पत्तियाँ, नीचे सफेद वृद्धि; बालियाँ पत्तीदार 'हरित बाली' बन जातीं।આછા, હરિતહીન પાન, નીચે સફેદ વૃદ્ધિ; કંટી પાનવાળી 'લીલી કંટી' બની જાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant hybrids, seed treatment (metalaxyl), rogue infected plants, avoid monocropping.सहनशील संकर, बीज उपचार (मेटालैक्सिल), संक्रमित पौधे हटाएँ, एकल फसल से बचें।સહનશીલ સંકર, બીજ માવજત (મેટાલેક્સિલ), ચેપગ્રસ્ત છોડ કાઢો, એકલ પાક ટાળો.
Ergot (sugary disease)अर्गट (मधु रोग)અર્ગટ (મધુ રોગ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Pinkish sticky honeydew drips from the florets, later replaced by dark hard bodies in place of grain.पुष्पकों से गुलाबी चिपचिपा मधुस्राव टपकता, बाद में दाने की जगह गहरे कठोर पिंड।ફૂલોમાંથી ગુલાબી ચીકણો મધુસ્રાવ ટપકે, પછી દાણાની જગ્યાએ ઘેરા કઠણ પિંડ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant types, synchronise sowing, rogue affected heads, avoid late or staggered flowering.सहनशील किस्में, बुवाई एक-साथ, प्रभावित बालियाँ हटाएँ, देर से/असमान फूल से बचें।સહનશીલ જાત, વાવણી એકસાથે, અસરગ્રસ્ત કંટી કાઢો, મોડું કે અસમાન ફૂલ ટાળો.
Smutकंड (स्मट)કંડ (સ્મટ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Some grains are replaced by green-to-black spore sacs, larger than a normal grain.कुछ दाने सामान्य से बड़े हरे-काले बीजाणु-थैलों से बदल जाते।કેટલાક દાણા સામાન્ય કરતાં મોટા લીલા-કાળા બીજાણુ-કોથળાથી બદલાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Certified, treated seed, resistant types, rogue smutted heads.प्रमाणित, उपचारित बीज, सहनशील किस्में, कंड-ग्रस्त बालियाँ हटाएँ।પ્રમાણિત, માવજત બીજ, સહનશીલ જાત, કંડવાળી કંટી કાઢો.
Pestsकीटજીવાત
Shoot flyप्ररोह मक्खीઅંકુર માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: 'Dead heart' in seedlings as maggots bore into the growing point.अंकुरों में 'डेड हार्ट' क्योंकि मैगट वृद्धि-बिंदु में घुसते।રોપામાં 'ડેડ હાર્ટ' કારણ મેગટ વૃદ્ધિ-બિંદુમાં ઘૂસે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Early sowing, higher seed rate, seed treatment, remove and destroy affected seedlings.जल्दी बुवाई, अधिक बीज दर, बीज उपचार, प्रभावित पौध हटाकर नष्ट करें।વહેલી વાવણી, વધુ બીજ દર, બીજ માવજત, અસરગ્રસ્ત રોપા કાઢી નાશ કરો.
Maize stem borerमक्का तना छेदकમકાઈ થડ કોરનાર
Signsलक्षणચિહ્નો: 'Dead heart' in young plants; tunnels in the stem weaken it and it breaks.छोटे पौधों में 'डेड हार्ट'; तने में सुरंगें उसे कमज़ोर कर तोड़तीं।નાના છોડમાં 'ડેડ હાર્ટ'; થડમાં ભોગ તેને નબળું કરી તોડે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clip egg masses, remove and destroy stubble, recommended insecticide in the whorl.अंडे-समूह हटाएँ, ठूँठ नष्ट करें, भँवर में अनुशंसित कीटनाशी।ઈંડાં-સમૂહ કાઢો, ઠૂંઠ નાશ કરો, ભમરીમાં ભલામણ કીટનાશક.
White grubसफेद गिडार (व्हाइट ग्रब)સફેદ ઈયળ (વ્હાઇટ ગ્રબ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Root-feeding grubs cause patchy wilting and dead plants; beetles emerge after the first rains.जड़ खाने वाले ग्रब से टुकड़ों में मुरझान व मृत पौधे; पहली बारिश बाद भृंग निकलते।મૂળ ખાનાર ઈયળથી ટુકડે ચીમળાવું અને મરેલ છોડ; પ્રથમ વરસાદ પછી ભમરા નીકળે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Collect beetles at dusk from host trees, light traps, recommended seed/soil treatment, deep ploughing.शाम को मेज़बान पेड़ों से भृंग इकट्ठा करें, प्रकाश-ट्रैप, अनुशंसित बीज/मृदा उपचार, गहरी जुताई।સાંજે યજમાન ઝાડ પરથી ભમરા ભેગા કરો, પ્રકાશ-ટ્રેપ, ભલામણ બીજ/જમીન માવજત, ઊંડી ખેડ.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Lodgingलॉजिंग (गिरना)લોજિંગ (પડી જવું)
Causeकारणકારણ: The crop falls over from excess nitrogen, dense stand, weak roots or wind and rain near maturity.अधिक नाइट्रोजन, घना स्टैंड, कमज़ोर जड़ें या परिपक्वता पर हवा-बारिश से फसल गिरती।વધુ નાઇટ્રોજન, ગીચ સ્ટેન્ડ, નબળા મૂળ કે પાકતી વખતે પવન-વરસાદથી પાક પડે.
Fixउपायઉપાય: Balanced nitrogen, correct seed rate, sturdy varieties, avoid heavy late irrigation.संतुलित नाइट्रोजन, सही बीज दर, मज़बूत किस्में, देर से भारी सिंचाई नहीं।સંતુલિત નાઇટ્રોજન, યોગ્ય બીજ દર, મજબૂત જાત, મોડેથી ભારે પિયત નહિ.
Chaffy grain (drought/heat)छिछला दाना (सूखा/गर्मी)છીછરો દાણો (દુકાળ/ગરમી)
Causeकारणકારણ: Drought or heat at flowering and grain fill gives light, chaffy, poorly filled grain and rolled leaves.फूल व दाना भरते समय सूखा/गर्मी से हल्का, छिछला, कम भरा दाना व मुड़ी पत्तियाँ।ફૂલ અને દાણો ભરાતી વખતે દુકાળ/ગરમીથી હલકો, છીછરો, ઓછો ભરાયેલ દાણો અને વળેલ પાન.
Fixउपायઉપાય: Ensure moisture at flowering and grain fill, drought-tolerant types, right sowing time.फूल व दाना भरते समय नमी, सूखा-सहनशील किस्में, सही बुवाई समय।ફૂલ અને દાણો ભરાતી વખતે ભેજ, દુકાળ-સહનશીલ જાત, યોગ્ય વાવણી સમય.
Patchy germinationअसमान अंकुरणઅસમાન ઉગાવો
Causeकारणકારણ: Patchy, poor stand from soil crusting or sowing too deep.मिट्टी की पपड़ी या अधिक गहरी बुवाई से पतला, असमान अंकुरण।માટીના પોપડા કે વધુ ઊંડી વાવણીથી પાતળો, અસમાન ઉગાવો.
Fixउपायઉપાય: Sow shallow in a fine seedbed; give a light irrigation to break the crust.बारीक क्यारी में उथली बुवाई; पपड़ी तोड़ने हेतु हल्की सिंचाई।બારીક ક્યારામાં છીછરી વાવણી; પોપડો તોડવા હળવું પિયત.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves yellow from the tip along the midrib; thin stand, poor tillering.पुरानी पत्तियाँ सिरे से मध्यशिरा के साथ पीली; पतला स्टैंड, कम कल्ले।જૂના પાન ટોચથી મધ્યનસ સાથે પીળા; પાતળો સ્ટેન્ડ, ઓછા ફૂટ.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen top-dressing; add manure.नाइट्रोजन विभाजित टॉप-ड्रेसिंग; खाद डालें।નાઇટ્રોજન વિભાજિત ટોપ-ડ્રેસિંગ; ખાતર આપો.
Zinc (Zn)ज़िंक (Zn)ઝિંક (Zn)
Signsलक्षणચિહ્નો: Pale yellow-white bands or patches on younger and mid leaves; stunted plants on light or alkaline soils.नई व मध्य पत्तियों पर हल्के पीले-सफेद बैंड/धब्बे; हल्की/क्षारीय मिट्टी में बौने पौधे।નવા અને મધ્ય પાન પર આછા પીળા-સફેદ પટ્ટા/ડાઘ; હળવી/ક્ષારીય જમીનમાં ઠીંગણા છોડ.
Fixउपायઉપાય: Zinc sulphate, soil or foliar.ज़िंक सल्फेट, मृदा या पर्ण।ઝિંક સલ્ફેટ, જમીન કે પર્ણ.
Iron (Fe)आयरन (Fe)આયર્ન (Fe)
Signsलक्षणચિહ્નો: Youngest leaves yellow with green veins on high-pH or wet soils.उच्च-pH या गीली मिट्टी में सबसे नई पत्तियाँ पीली, शिराएँ हरी।ઊંચા-pH કે ભીની માટીમાં સૌથી નવા પાન પીળા, નસો લીલી.
Fixउपायઉપાય: Foliar iron chelate; improve drainage.पर्ण आयरन कीलेट; जल-निकासी सुधारें।પર્ણ આયર્ન ચીલેટ; નિતારણ સુધારો.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.