Mustardसरसोंરાઈ — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Alternaria blightअल्टरनेरिया झुलसाઅલ્ટરનેરિયા બ્લાઇટ
Signsलक्षणચિહ્નો: Dark brown concentric spots on leaves and pods; spots enlarge and merge in humid weather.पत्तियों व फलियों पर गहरे भूरे संकेंद्रित धब्बे; नमी में बढ़कर मिलते हैं।પાન અને શીંગ પર ઘેરા-ભૂરા ગોળાકાર ડાઘ; ભેજમાં મોટા થઈ ભળે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clean seed, crop rotation, remove stubble, recommended fungicide at first spots.स्वच्छ बीज, फसल-चक्र, ठूँठ हटाएँ, पहले धब्बों पर अनुशंसित फफूँदनाशी।ચોખ્ખું બીજ, પાક-ફેરબદલી, ઠૂંઠાં કાઢો, પ્રથમ ડાઘે ભલામણ ફૂગનાશક.
White rustसफेद रतुआસફેદ ગેરુ
Signsलक्षणચિહ્નો: White, shiny raised pustules on the leaf underside; distorted swollen 'stag-head' flower stalks.पत्ती की निचली सतह पर सफेद चमकीले उभार; विकृत सूजे 'स्टैग-हेड' पुष्प-दंड।પાનની નીચલી સપાટીએ સફેદ ચમકતા ઉપસેલા ડાઘ; વિકૃત ફૂલેલા 'સ્ટેગ-હેડ' ફૂલદાંડી.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant varieties, timely sowing, field sanitation, recommended fungicide if severe.प्रतिरोधी किस्में, समय पर बुवाई, खेत स्वच्छता, गंभीर हो तो अनुशंसित फफूँदनाशी।પ્રતિકારક જાત, સમયસર વાવણી, ખેતર સ્વચ્છતા, ગંભીર હોય તો ભલામણ ફૂગનાશક.
Downy mildewमृदुरोमिल आसिताડાઉની મિલ્ડ્યુ
Signsलक्षणચિહ્નો: Purplish-grey furry growth on the underside of leaves; yellow patches above in cool, damp weather.पत्तियों की निचली सतह पर बैंगनी-धूसर रोमिल वृद्धि; ठंडी-नम स्थिति में ऊपर पीले धब्बे।પાનની નીચે જાંબલી-ભૂખરી રુવાંટીવાળી વૃદ્ધિ; ઠંડા-ભેજવાળા હવામાનમાં ઉપર પીળા ડાઘ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Avoid dense stands, improve airflow and drainage, resistant types, recommended fungicide.घना स्टैंड न रखें, हवा व जल-निकासी सुधारें, प्रतिरोधी किस्में, अनुशंसित फफूँदनाशी।ગીચ સ્ટેન્ડ ટાળો, હવા-ઉજાસ અને નિતાર સુધારો, પ્રતિકારક જાત, ભલામણ ફૂગનાશક.
Sclerotinia stem rotस्क्लेरोटिनिया तना सड़नસ્ક્લેરોટિનિયા થડ સડો
Signsलक्षणચિહ્નો: Watery then white cottony rot on the stem with hard black bodies inside; the plant wilts above.तने पर पानीदार फिर सफेद रुई जैसी सड़न, भीतर कठोर काले पिंड; ऊपर पौधा मुरझाता।થડ પર પાણીવાળો પછી સફેદ રૂ જેવો સડો, અંદર કઠણ કાળા દાણા; ઉપર છોડ કરમાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Wider spacing, avoid waterlogging, deep summer ploughing, long rotation with non-hosts.अधिक दूरी, जल-भराव से बचें, गहरी गर्मी की जुताई, गैर-परपोषी से लंबा फसल-चक्र।વધુ અંતર, પાણી ભરાવો ટાળો, ઉનાળે ઊંડી ખેડ, બિન-યજમાન સાથે લાંબી ફેરબદલી.
Pestsकीटજીવાત
Mustard aphidसरसों का माहूરાઈનો મોલો
Signsलक्षणચિહ્નો: Green-grey colonies on shoots, buds and pods suck sap; plants stunt, pods set poorly.प्ररोहों, कलियों व फलियों पर हरे-धूसर झुंड रस चूसते; पौधे बौने, फली कम।ફૂટ, કળી અને શીંગ પર લીલા-ભૂખરા ઝુંડ રસ ચૂસે; છોડ ઠીંગણા, શીંગ ઓછી.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Monitor from flowering, conserve ladybirds, remove first-infested tops, insecticide at threshold.फूल आने से निगरानी, लेडीबर्ड बचाएँ, पहले ग्रस्त शीर्ष हटाएँ, सीमा पर कीटनाशी।ફૂલ આવ્યેથી દેખરેખ, દાળિયા બચાવો, પ્રથમ ગ્રસ્ત ટોચ કાઢો, મર્યાદાએ કીટનાશક.
Sawflyआरा-मक्खीસોફ્લાય
Signsलक्षणચિહ્નો: Dark, slug-like larvae eat leaves from margins at the seedling stage, mostly at dawn and dusk.गहरी, घोंघे जैसी सूँडियाँ पौध अवस्था में किनारों से पत्तियाँ खातीं, अधिकतर सुबह-शाम।ઘેરી, ગોકળગાય જેવી ઈયળ રોપ અવસ્થાએ કિનારેથી પાન ખાય, મોટે ભાગે સવાર-સાંજ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Light irrigation to disturb larvae, hand-collect early, recommended insecticide if severe.सूँडियों को हटाने हल्की सिंचाई, जल्दी हाथ से बीनें, गंभीर हो तो अनुशंसित कीटनाशी।ઈયળ ખલેલ પાડવા હળવું પિયત, વહેલા હાથે વીણો, ગંભીર હોય તો ભલામણ કીટનાશક.
Painted bugचित्रित बगપેઇન્ટેડ બગ
Signsलक्षणચિહ્નો: Bright bugs suck sap from seedlings and maturing pods; seedlings dry, seed shrivels.चमकीले बग पौध व पकती फलियों से रस चूसते; पौध सूखती, दाना सिकुड़ता।ચમકતા બગ રોપા અને પાકતી શીંગમાંથી રસ ચૂસે; રોપા સુકાય, દાણો ચીમળાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Timely sowing, remove weed hosts, early irrigation, recommended insecticide at emergence.समय पर बुवाई, खरपतवार परपोषी हटाएँ, जल्दी सिंचाई, अंकुरण पर अनुशंसित कीटनाशी।સમયસર વાવણી, નીંદણ યજમાન કાઢો, વહેલું પિયત, ઉગાવે ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Frost damageपाला क्षतिહિમ નુકસાન
Causeकारणકારણ: Cold nights at flowering blacken buds and pods and cause flower drop, cutting seed set.फूल समय ठंडी रातें कलियाँ-फलियाँ काली करतीं व फूल गिरातीं, दाना कम।ફૂલ વખતે ઠંડી રાત કળી-શીંગ કાળી કરે અને ફૂલ ખેરવે, દાણો ઓછો.
Fixउपायઉપાય: Light irrigation before forecast frost, avoid very early sowing, use windbreaks and smoke.पूर्वानुमानित पाले से पहले हल्की सिंचाई, बहुत जल्दी बुवाई नहीं, वायुरोधक व धुआँ।આગાહી હિમ પહેલાં હળવું પિયત, બહુ વહેલી વાવણી નહિ, પવન-અવરોધ અને ધુમાડો.
Lodgingगिरना (लॉजिंग)ઢળી પડવું (લોજિંગ)
Causeकारणકારણ: Excess nitrogen, dense stand or wind and rain near maturity make plants fall over.अधिक नाइट्रोजन, घना स्टैंड या परिपक्वता पर हवा-बारिश से पौधे गिरते।વધુ નાઇટ્રોજન, ગીચ સ્ટેન્ડ કે પાકતી વખતે પવન-વરસાદથી છોડ ઢળે.
Fixउपायઉપાય: Balanced nitrogen, correct seed rate, sturdy varieties, avoid heavy late irrigation.संतुलित नाइट्रोजन, सही बीज दर, मज़बूत किस्में, देर से भारी सिंचाई नहीं।સંતુલિત નાઇટ્રોજન, યોગ્ય બીજ દર, મજબૂત જાત, મોડેથી ભારે પિયત નહિ.
Poor pod set (heat)खराब फली सेटिंग (गर्मी)નબળી શીંગ બેસવી (ગરમી)
Causeकारणકારણ: Sudden heat during flowering causes flower drop and empty or partly filled pods.फूल समय अचानक गर्मी से फूल गिरते व फली खाली/अधूरी भरतीं।ફૂલ વખતે અચાનક ગરમીથી ફૂલ ખરે અને શીંગ ખાલી/અધૂરી ભરાય.
Fixउपायઉપાય: Timely sowing to escape terminal heat, adequate moisture at flowering, avoid late sowing.अंतिम गर्मी से बचने समय पर बुवाई, फूल समय पर्याप्त नमी, देर से बुवाई नहीं।અંતિમ ગરમી ટાળવા સમયસર વાવણી, ફૂલ વખતે પૂરતો ભેજ, મોડી વાવણી નહિ.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves pale then yellow overall; thin, spindly plants and weak branching.पुरानी पत्तियाँ फीकी फिर समग्र पीली; पतले, दुबले पौधे व कमज़ोर शाखन।જૂના પાન ફિક્કા પછી આખા પીળા; પાતળા, નબળા છોડ અને ઓછી ડાળ.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen top-dressing, add well-rotted manure.नाइट्रोजन विभाजित टॉप-ड्रेसिंग, भली-भाँति सड़ी खाद डालें।નાઇટ્રોજન વિભાજિત ટોપ-ડ્રેસિંગ, સારી કોહવાયેલ ખાતર આપો.
Sulphur (S)सल्फर (S)સલ્ફર (S)
Signsलक्षणચિહ્નો: Younger leaves turn uniformly pale yellow; oilseed quality and pod filling drop.नई पत्तियाँ एकसमान हल्की पीली; तिलहन गुणवत्ता व फली भराव घटता।નવા પાન એકસરખા આછા પીળા; તેલીબિયાં ગુણવત્તા અને શીંગ ભરાવ ઘટે.
Fixउपायઉપાય: Apply sulphur (gypsum or sulphate fertilisers) at sowing — key for mustard yield and oil.बुवाई पर सल्फर (जिप्सम/सल्फेट उर्वरक) — सरसों उपज व तेल हेतु प्रमुख।વાવણીએ સલ્ફર (જિપ્સમ/સલ્ફેટ ખાતર) — રાઈની ઉપજ અને તેલ માટે મુખ્ય.
Boron (B)बोरॉन (B)બોરોન (B)
Signsलक्षणચિહ્નો: Hollow or cracked stems, poor flower and pod set, and empty pods on affected plants.खोखले/फटे तने, कम फूल-फली सेटिंग व ग्रस्त पौधों पर खाली फली।પોલા/ફાટેલા થડ, ઓછું ફૂલ-શીંગ બેસવું અને ગ્રસ્ત છોડ પર ખાલી શીંગ.
Fixउपायઉપાય: Soil or foliar boron at the recommended low dose; do not over-apply.अनुशंसित कम मात्रा में मृदा/पर्ण बोरॉन; अधिक न डालें।ભલામણ ઓછા ડોઝે જમીન/પર્ણ બોરોન; વધુ ન આપો.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.
Mustardसरसोंરાઈ — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Alternaria blightअल्टरनेरिया झुलसाઅલ્ટરનેરિયા બ્લાઇટ
Signsलक्षणચિહ્નો: Dark brown concentric spots on leaves and pods; spots enlarge and merge in humid weather.पत्तियों व फलियों पर गहरे भूरे संकेंद्रित धब्बे; नमी में बढ़कर मिलते हैं।પાન અને શીંગ પર ઘેરા-ભૂરા ગોળાકાર ડાઘ; ભેજમાં મોટા થઈ ભળે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clean seed, crop rotation, remove stubble, recommended fungicide at first spots.स्वच्छ बीज, फसल-चक्र, ठूँठ हटाएँ, पहले धब्बों पर अनुशंसित फफूँदनाशी।ચોખ્ખું બીજ, પાક-ફેરબદલી, ઠૂંઠાં કાઢો, પ્રથમ ડાઘે ભલામણ ફૂગનાશક.
White rustसफेद रतुआસફેદ ગેરુ
Signsलक्षणચિહ્નો: White, shiny raised pustules on the leaf underside; distorted swollen 'stag-head' flower stalks.पत्ती की निचली सतह पर सफेद चमकीले उभार; विकृत सूजे 'स्टैग-हेड' पुष्प-दंड।પાનની નીચલી સપાટીએ સફેદ ચમકતા ઉપસેલા ડાઘ; વિકૃત ફૂલેલા 'સ્ટેગ-હેડ' ફૂલદાંડી.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant varieties, timely sowing, field sanitation, recommended fungicide if severe.प्रतिरोधी किस्में, समय पर बुवाई, खेत स्वच्छता, गंभीर हो तो अनुशंसित फफूँदनाशी।પ્રતિકારક જાત, સમયસર વાવણી, ખેતર સ્વચ્છતા, ગંભીર હોય તો ભલામણ ફૂગનાશક.
Downy mildewमृदुरोमिल आसिताડાઉની મિલ્ડ્યુ
Signsलक्षणચિહ્નો: Purplish-grey furry growth on the underside of leaves; yellow patches above in cool, damp weather.पत्तियों की निचली सतह पर बैंगनी-धूसर रोमिल वृद्धि; ठंडी-नम स्थिति में ऊपर पीले धब्बे।પાનની નીચે જાંબલી-ભૂખરી રુવાંટીવાળી વૃદ્ધિ; ઠંડા-ભેજવાળા હવામાનમાં ઉપર પીળા ડાઘ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Avoid dense stands, improve airflow and drainage, resistant types, recommended fungicide.घना स्टैंड न रखें, हवा व जल-निकासी सुधारें, प्रतिरोधी किस्में, अनुशंसित फफूँदनाशी।ગીચ સ્ટેન્ડ ટાળો, હવા-ઉજાસ અને નિતાર સુધારો, પ્રતિકારક જાત, ભલામણ ફૂગનાશક.
Sclerotinia stem rotस्क्लेरोटिनिया तना सड़नસ્ક્લેરોટિનિયા થડ સડો
Signsलक्षणચિહ્નો: Watery then white cottony rot on the stem with hard black bodies inside; the plant wilts above.तने पर पानीदार फिर सफेद रुई जैसी सड़न, भीतर कठोर काले पिंड; ऊपर पौधा मुरझाता।થડ પર પાણીવાળો પછી સફેદ રૂ જેવો સડો, અંદર કઠણ કાળા દાણા; ઉપર છોડ કરમાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Wider spacing, avoid waterlogging, deep summer ploughing, long rotation with non-hosts.अधिक दूरी, जल-भराव से बचें, गहरी गर्मी की जुताई, गैर-परपोषी से लंबा फसल-चक्र।વધુ અંતર, પાણી ભરાવો ટાળો, ઉનાળે ઊંડી ખેડ, બિન-યજમાન સાથે લાંબી ફેરબદલી.
Pestsकीटજીવાત
Mustard aphidसरसों का माहूરાઈનો મોલો
Signsलक्षणચિહ્નો: Green-grey colonies on shoots, buds and pods suck sap; plants stunt, pods set poorly.प्ररोहों, कलियों व फलियों पर हरे-धूसर झुंड रस चूसते; पौधे बौने, फली कम।ફૂટ, કળી અને શીંગ પર લીલા-ભૂખરા ઝુંડ રસ ચૂસે; છોડ ઠીંગણા, શીંગ ઓછી.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Monitor from flowering, conserve ladybirds, remove first-infested tops, insecticide at threshold.फूल आने से निगरानी, लेडीबर्ड बचाएँ, पहले ग्रस्त शीर्ष हटाएँ, सीमा पर कीटनाशी।ફૂલ આવ્યેથી દેખરેખ, દાળિયા બચાવો, પ્રથમ ગ્રસ્ત ટોચ કાઢો, મર્યાદાએ કીટનાશક.
Sawflyआरा-मक्खीસોફ્લાય
Signsलक्षणચિહ્નો: Dark, slug-like larvae eat leaves from margins at the seedling stage, mostly at dawn and dusk.गहरी, घोंघे जैसी सूँडियाँ पौध अवस्था में किनारों से पत्तियाँ खातीं, अधिकतर सुबह-शाम।ઘેરી, ગોકળગાય જેવી ઈયળ રોપ અવસ્થાએ કિનારેથી પાન ખાય, મોટે ભાગે સવાર-સાંજ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Light irrigation to disturb larvae, hand-collect early, recommended insecticide if severe.सूँडियों को हटाने हल्की सिंचाई, जल्दी हाथ से बीनें, गंभीर हो तो अनुशंसित कीटनाशी।ઈયળ ખલેલ પાડવા હળવું પિયત, વહેલા હાથે વીણો, ગંભીર હોય તો ભલામણ કીટનાશક.
Painted bugचित्रित बगપેઇન્ટેડ બગ
Signsलक्षणચિહ્નો: Bright bugs suck sap from seedlings and maturing pods; seedlings dry, seed shrivels.चमकीले बग पौध व पकती फलियों से रस चूसते; पौध सूखती, दाना सिकुड़ता।ચમકતા બગ રોપા અને પાકતી શીંગમાંથી રસ ચૂસે; રોપા સુકાય, દાણો ચીમળાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Timely sowing, remove weed hosts, early irrigation, recommended insecticide at emergence.समय पर बुवाई, खरपतवार परपोषी हटाएँ, जल्दी सिंचाई, अंकुरण पर अनुशंसित कीटनाशी।સમયસર વાવણી, નીંદણ યજમાન કાઢો, વહેલું પિયત, ઉગાવે ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Frost damageपाला क्षतिહિમ નુકસાન
Causeकारणકારણ: Cold nights at flowering blacken buds and pods and cause flower drop, cutting seed set.फूल समय ठंडी रातें कलियाँ-फलियाँ काली करतीं व फूल गिरातीं, दाना कम।ફૂલ વખતે ઠંડી રાત કળી-શીંગ કાળી કરે અને ફૂલ ખેરવે, દાણો ઓછો.
Fixउपायઉપાય: Light irrigation before forecast frost, avoid very early sowing, use windbreaks and smoke.पूर्वानुमानित पाले से पहले हल्की सिंचाई, बहुत जल्दी बुवाई नहीं, वायुरोधक व धुआँ।આગાહી હિમ પહેલાં હળવું પિયત, બહુ વહેલી વાવણી નહિ, પવન-અવરોધ અને ધુમાડો.
Lodgingगिरना (लॉजिंग)ઢળી પડવું (લોજિંગ)
Causeकारणકારણ: Excess nitrogen, dense stand or wind and rain near maturity make plants fall over.अधिक नाइट्रोजन, घना स्टैंड या परिपक्वता पर हवा-बारिश से पौधे गिरते।વધુ નાઇટ્રોજન, ગીચ સ્ટેન્ડ કે પાકતી વખતે પવન-વરસાદથી છોડ ઢળે.
Fixउपायઉપાય: Balanced nitrogen, correct seed rate, sturdy varieties, avoid heavy late irrigation.संतुलित नाइट्रोजन, सही बीज दर, मज़बूत किस्में, देर से भारी सिंचाई नहीं।સંતુલિત નાઇટ્રોજન, યોગ્ય બીજ દર, મજબૂત જાત, મોડેથી ભારે પિયત નહિ.
Poor pod set (heat)खराब फली सेटिंग (गर्मी)નબળી શીંગ બેસવી (ગરમી)
Causeकारणકારણ: Sudden heat during flowering causes flower drop and empty or partly filled pods.फूल समय अचानक गर्मी से फूल गिरते व फली खाली/अधूरी भरतीं।ફૂલ વખતે અચાનક ગરમીથી ફૂલ ખરે અને શીંગ ખાલી/અધૂરી ભરાય.
Fixउपायઉપાય: Timely sowing to escape terminal heat, adequate moisture at flowering, avoid late sowing.अंतिम गर्मी से बचने समय पर बुवाई, फूल समय पर्याप्त नमी, देर से बुवाई नहीं।અંતિમ ગરમી ટાળવા સમયસર વાવણી, ફૂલ વખતે પૂરતો ભેજ, મોડી વાવણી નહિ.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves pale then yellow overall; thin, spindly plants and weak branching.पुरानी पत्तियाँ फीकी फिर समग्र पीली; पतले, दुबले पौधे व कमज़ोर शाखन।જૂના પાન ફિક્કા પછી આખા પીળા; પાતળા, નબળા છોડ અને ઓછી ડાળ.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen top-dressing, add well-rotted manure.नाइट्रोजन विभाजित टॉप-ड्रेसिंग, भली-भाँति सड़ी खाद डालें।નાઇટ્રોજન વિભાજિત ટોપ-ડ્રેસિંગ, સારી કોહવાયેલ ખાતર આપો.
Sulphur (S)सल्फर (S)સલ્ફર (S)
Signsलक्षणચિહ્નો: Younger leaves turn uniformly pale yellow; oilseed quality and pod filling drop.नई पत्तियाँ एकसमान हल्की पीली; तिलहन गुणवत्ता व फली भराव घटता।નવા પાન એકસરખા આછા પીળા; તેલીબિયાં ગુણવત્તા અને શીંગ ભરાવ ઘટે.
Fixउपायઉપાય: Apply sulphur (gypsum or sulphate fertilisers) at sowing — key for mustard yield and oil.बुवाई पर सल्फर (जिप्सम/सल्फेट उर्वरक) — सरसों उपज व तेल हेतु प्रमुख।વાવણીએ સલ્ફર (જિપ્સમ/સલ્ફેટ ખાતર) — રાઈની ઉપજ અને તેલ માટે મુખ્ય.
Boron (B)बोरॉन (B)બોરોન (B)
Signsलक्षणચિહ્નો: Hollow or cracked stems, poor flower and pod set, and empty pods on affected plants.खोखले/फटे तने, कम फूल-फली सेटिंग व ग्रस्त पौधों पर खाली फली।પોલા/ફાટેલા થડ, ઓછું ફૂલ-શીંગ બેસવું અને ગ્રસ્ત છોડ પર ખાલી શીંગ.
Fixउपायઉપાય: Soil or foliar boron at the recommended low dose; do not over-apply.अनुशंसित कम मात्रा में मृदा/पर्ण बोरॉन; अधिक न डालें।ભલામણ ઓછા ડોઝે જમીન/પર્ણ બોરોન; વધુ ન આપો.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.