Maizeमक्काમકાઈ — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Turcicum leaf blightटर्सिकम पर्ण अंगमारीટર્સિકમ પાન ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Long grey-green to tan cigar-shaped lesions on the leaves.पत्तियों पर लंबे धूसर-हरे से भूरे सिगार-आकार घाव।પાન પર લાંબા ભૂખરા-લીલા થી ભૂરા સિગાર-આકારના ડાઘ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant hybrids, rotation, remove debris, recommended fungicide.सहनशील संकर, फसल-चक्र, अवशेष हटाएँ, अनुशंसित फफूँदनाशी।સહનશીલ સંકર, ફેરબદલી, કચરો કાઢો, ભલામણ ફૂગનાશક.
Common rustसामान्य रतुआસામાન્ય ગેરુ
Signsलक्षणચિહ્નો: Cinnamon-brown powdery pustules on both surfaces of the leaves.पत्तियों की दोनों सतहों पर दालचीनी-भूरे चूर्णी दाने।પાનની બંને સપાટીએ તજ-ભૂરા ભૂકી ડાઘ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant hybrids, recommended fungicide if severe.सहनशील संकर, गंभीर हो तो अनुशंसित फफूँदनाशी।સહનશીલ સંકર, ગંભીર હોય તો ભલામણ ફૂગનાશક.
Downy mildewमृदुरोमिल आसिताતળછારો
Signsलक्षणચિહ્નો: Pale-yellow leaf stripes with a whitish downy growth beneath; plants stunt.पत्तियों पर हल्की-पीली धारियाँ, नीचे सफेद रोमिल वृद्धि; पौधे बौने।પાન પર આછી-પીળી પટ્ટીઓ, નીચે સફેદ રુવાંટીવાળી વૃદ્ધિ; છોડ ઠીંગણા.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant hybrids, seed treatment, rogue infected plants, good drainage.सहनशील संकर, बीज उपचार, संक्रमित पौधे हटाएँ, अच्छी जल-निकासी।સહનશીલ સંકર, બીજ માવજત, ચેપગ્રસ્ત છોડ કાઢો, સારું નિતારણ.
Pestsकीटજીવાત
Fall armywormफॉल आर्मीवर्मફોલ આર્મીવર્મ
Signsलक्षणચિહ્નો: Ragged holes and 'windowing' in the whorl with moist sawdust-like frass; a serious maize pest.भँवर में दाँतेदार छेद व 'विंडोइंग', नम बुरादा-सी विष्ठा; मक्का का गंभीर कीट।ભમરીમાં દાંતાવાળા કાણાં અને 'વિન્ડોઇંગ', ભીના વહેર જેવી હગાર; મકાઈની ગંભીર જીવાત.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Early monitoring, hand-pick egg masses/larvae, apply recommended insecticide into the whorl at early instars, conserve natural enemies.जल्दी निगरानी, अंडे/इल्ली हाथ से हटाएँ, छोटी अवस्था में भँवर में अनुशंसित कीटनाशी, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ।વહેલી દેખરેખ, ઈંડાં/ઈયળ હાથથી કાઢો, નાની અવસ્થાએ ભમરીમાં ભલામણ કીટનાશક, કુદરતી શત્રુ બચાવો.
Maize stem borerमक्का तना छेदकમકાઈ થડ કોરનાર
Signsलक्षणચિહ્નો: 'Dead heart' in young plants; tunnels in the stem weaken it and it breaks.छोटे पौधों में 'डेड हार्ट'; तने में सुरंगें उसे कमज़ोर कर तोड़तीं।નાના છોડમાં 'ડેડ હાર્ટ'; થડમાં ભોગ તેને નબળું કરી તોડે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clip egg masses, remove and destroy stubble, recommended insecticide in the whorl.अंडे-समूह हटाएँ, ठूँठ नष्ट करें, भँवर में अनुशंसित कीटनाशी।ઈંડાં-સમૂહ કાઢો, ઠૂંઠ નાશ કરો, ભમરીમાં ભલામણ કીટનાશક.
Shoot flyप्ररोह मक्खीઅંકુર માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: 'Dead heart' in seedlings as maggots bore into the growing point.अंकुरों में 'डेड हार्ट' क्योंकि मैगट वृद्धि-बिंदु में घुसते।રોપામાં 'ડેડ હાર્ટ' કારણ મેગટ વૃદ્ધિ-બિંદુમાં ઘૂસે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Early sowing, higher seed rate, seed treatment, remove and destroy affected seedlings.जल्दी बुवाई, अधिक बीज दर, बीज उपचार, प्रभावित पौध हटाकर नष्ट करें।વહેલી વાવણી, વધુ બીજ દર, બીજ માવજત, અસરગ્રસ્ત રોપા કાઢી નાશ કરો.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Barren / poorly-filled cobबंजर / खराब भरा भुट्टाવાંઝિયો / ખરાબ ભરાયેલ ડૂંડો
Causeकारणકારણ: Gaps and missing kernels from heat or drought at silking, or poor pollination.सिल्किंग पर गर्मी/सूखा या कमज़ोर परागण से खाली दाने व अंतराल।સિલ્કિંગ વખતે ગરમી/દુકાળ કે નબળા પરાગનયનથી ખાલી દાણા અને ગાબડાં.
Fixउपायઉપાય: Ensure moisture at silking, adequate spacing, avoid heat stress.सिल्किंग पर नमी, उचित दूरी, गर्मी-तनाव से बचें।સિલ્કિંગ વખતે ભેજ, યોગ્ય અંતર, ગરમી-તાણ ટાળો.
Lodgingलॉजिंग (गिरना)લોજિંગ (પડી જવું)
Causeकारणકારણ: The crop falls over from excess nitrogen, dense stand, weak roots or wind and rain near maturity.अधिक नाइट्रोजन, घना स्टैंड, कमज़ोर जड़ें या परिपक्वता पर हवा-बारिश से फसल गिरती।વધુ નાઇટ્રોજન, ગીચ સ્ટેન્ડ, નબળા મૂળ કે પાકતી વખતે પવન-વરસાદથી પાક પડે.
Fixउपायઉપાય: Balanced nitrogen, correct seed rate, sturdy varieties, avoid heavy late irrigation.संतुलित नाइट्रोजन, सही बीज दर, मज़बूत किस्में, देर से भारी सिंचाई नहीं।સંતુલિત નાઇટ્રોજન, યોગ્ય બીજ દર, મજબૂત જાત, મોડેથી ભારે પિયત નહિ.
Purpling of young plantsछोटे पौधों का बैंगनी होनाનાના છોડનું જાંબલી થવું
Causeकारणકારણ: Young plants turn purple in cold weather or on phosphorus-poor soils.ठंडे मौसम या फॉस्फोरस-न्यून मिट्टी में छोटे पौधे बैंगनी।ઠંડા હવામાન કે ફોસ્ફરસ-ઓછી જમીનમાં નાના છોડ જાંબલી.
Fixउपायઉપાય: Starter phosphorus, correct pH; plants usually outgrow it as it warms.स्टार्टर फॉस्फोरस, pH ठीक करें; गर्मी आने पर आमतौर पर ठीक हो जाता।સ્ટાર્ટર ફોસ્ફરસ, pH સુધારો; ગરમી આવતાં સામાન્ય રીતે મટે.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves yellow from the tip along the midrib; thin stand, poor tillering.पुरानी पत्तियाँ सिरे से मध्यशिरा के साथ पीली; पतला स्टैंड, कम कल्ले।જૂના પાન ટોચથી મધ્યનસ સાથે પીળા; પાતળો સ્ટેન્ડ, ઓછા ફૂટ.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen top-dressing; add manure.नाइट्रोजन विभाजित टॉप-ड्रेसिंग; खाद डालें।નાઇટ્રોજન વિભાજિત ટોપ-ડ્રેસિંગ; ખાતર આપો.
Phosphorus (P)फॉस्फोरस (P)ફોસ્ફરસ (P)
Signsलक्षणચિહ્નો: Dull dark-green to purplish older leaves; poor roots and tillering.सुस्त गहरी-हरी से बैंगनी पुरानी पत्तियाँ; कमज़ोर जड़ें व कल्ले।ઝાંખા ઘેરા-લીલા થી જાંબલી જૂના પાન; નબળા મૂળ અને ફૂટ.
Fixउपायઉપાય: Phosphorus at sowing (placement); correct soil pH.बुवाई पर फॉस्फोरस (प्लेसमेंट); मिट्टी का pH ठीक करें।વાવણીએ ફોસ્ફરસ (પ્લેસમેન્ટ); જમીનનો pH સુધારો.
Zinc (Zn)ज़िंक (Zn)ઝિંક (Zn)
Signsलक्षणચિહ્નો: Pale yellow-white bands or patches on younger and mid leaves; stunted plants on light or alkaline soils.नई व मध्य पत्तियों पर हल्के पीले-सफेद बैंड/धब्बे; हल्की/क्षारीय मिट्टी में बौने पौधे।નવા અને મધ્ય પાન પર આછા પીળા-સફેદ પટ્ટા/ડાઘ; હળવી/ક્ષારીય જમીનમાં ઠીંગણા છોડ.
Fixउपायઉપાય: Zinc sulphate, soil or foliar.ज़िंक सल्फेट, मृदा या पर्ण।ઝિંક સલ્ફેટ, જમીન કે પર્ણ.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.
Maizeमक्काમકાઈ — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Turcicum leaf blightटर्सिकम पर्ण अंगमारीટર્સિકમ પાન ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Long grey-green to tan cigar-shaped lesions on the leaves.पत्तियों पर लंबे धूसर-हरे से भूरे सिगार-आकार घाव।પાન પર લાંબા ભૂખરા-લીલા થી ભૂરા સિગાર-આકારના ડાઘ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant hybrids, rotation, remove debris, recommended fungicide.सहनशील संकर, फसल-चक्र, अवशेष हटाएँ, अनुशंसित फफूँदनाशी।સહનશીલ સંકર, ફેરબદલી, કચરો કાઢો, ભલામણ ફૂગનાશક.
Common rustसामान्य रतुआસામાન્ય ગેરુ
Signsलक्षणચિહ્નો: Cinnamon-brown powdery pustules on both surfaces of the leaves.पत्तियों की दोनों सतहों पर दालचीनी-भूरे चूर्णी दाने।પાનની બંને સપાટીએ તજ-ભૂરા ભૂકી ડાઘ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant hybrids, recommended fungicide if severe.सहनशील संकर, गंभीर हो तो अनुशंसित फफूँदनाशी।સહનશીલ સંકર, ગંભીર હોય તો ભલામણ ફૂગનાશક.
Downy mildewमृदुरोमिल आसिताતળછારો
Signsलक्षणચિહ્નો: Pale-yellow leaf stripes with a whitish downy growth beneath; plants stunt.पत्तियों पर हल्की-पीली धारियाँ, नीचे सफेद रोमिल वृद्धि; पौधे बौने।પાન પર આછી-પીળી પટ્ટીઓ, નીચે સફેદ રુવાંટીવાળી વૃદ્ધિ; છોડ ઠીંગણા.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant hybrids, seed treatment, rogue infected plants, good drainage.सहनशील संकर, बीज उपचार, संक्रमित पौधे हटाएँ, अच्छी जल-निकासी।સહનશીલ સંકર, બીજ માવજત, ચેપગ્રસ્ત છોડ કાઢો, સારું નિતારણ.
Pestsकीटજીવાત
Fall armywormफॉल आर्मीवर्मફોલ આર્મીવર્મ
Signsलक्षणચિહ્નો: Ragged holes and 'windowing' in the whorl with moist sawdust-like frass; a serious maize pest.भँवर में दाँतेदार छेद व 'विंडोइंग', नम बुरादा-सी विष्ठा; मक्का का गंभीर कीट।ભમરીમાં દાંતાવાળા કાણાં અને 'વિન્ડોઇંગ', ભીના વહેર જેવી હગાર; મકાઈની ગંભીર જીવાત.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Early monitoring, hand-pick egg masses/larvae, apply recommended insecticide into the whorl at early instars, conserve natural enemies.जल्दी निगरानी, अंडे/इल्ली हाथ से हटाएँ, छोटी अवस्था में भँवर में अनुशंसित कीटनाशी, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ।વહેલી દેખરેખ, ઈંડાં/ઈયળ હાથથી કાઢો, નાની અવસ્થાએ ભમરીમાં ભલામણ કીટનાશક, કુદરતી શત્રુ બચાવો.
Maize stem borerमक्का तना छेदकમકાઈ થડ કોરનાર
Signsलक्षणચિહ્નો: 'Dead heart' in young plants; tunnels in the stem weaken it and it breaks.छोटे पौधों में 'डेड हार्ट'; तने में सुरंगें उसे कमज़ोर कर तोड़तीं।નાના છોડમાં 'ડેડ હાર્ટ'; થડમાં ભોગ તેને નબળું કરી તોડે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clip egg masses, remove and destroy stubble, recommended insecticide in the whorl.अंडे-समूह हटाएँ, ठूँठ नष्ट करें, भँवर में अनुशंसित कीटनाशी।ઈંડાં-સમૂહ કાઢો, ઠૂંઠ નાશ કરો, ભમરીમાં ભલામણ કીટનાશક.
Shoot flyप्ररोह मक्खीઅંકુર માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: 'Dead heart' in seedlings as maggots bore into the growing point.अंकुरों में 'डेड हार्ट' क्योंकि मैगट वृद्धि-बिंदु में घुसते।રોપામાં 'ડેડ હાર્ટ' કારણ મેગટ વૃદ્ધિ-બિંદુમાં ઘૂસે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Early sowing, higher seed rate, seed treatment, remove and destroy affected seedlings.जल्दी बुवाई, अधिक बीज दर, बीज उपचार, प्रभावित पौध हटाकर नष्ट करें।વહેલી વાવણી, વધુ બીજ દર, બીજ માવજત, અસરગ્રસ્ત રોપા કાઢી નાશ કરો.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Barren / poorly-filled cobबंजर / खराब भरा भुट्टाવાંઝિયો / ખરાબ ભરાયેલ ડૂંડો
Causeकारणકારણ: Gaps and missing kernels from heat or drought at silking, or poor pollination.सिल्किंग पर गर्मी/सूखा या कमज़ोर परागण से खाली दाने व अंतराल।સિલ્કિંગ વખતે ગરમી/દુકાળ કે નબળા પરાગનયનથી ખાલી દાણા અને ગાબડાં.
Fixउपायઉપાય: Ensure moisture at silking, adequate spacing, avoid heat stress.सिल्किंग पर नमी, उचित दूरी, गर्मी-तनाव से बचें।સિલ્કિંગ વખતે ભેજ, યોગ્ય અંતર, ગરમી-તાણ ટાળો.
Lodgingलॉजिंग (गिरना)લોજિંગ (પડી જવું)
Causeकारणકારણ: The crop falls over from excess nitrogen, dense stand, weak roots or wind and rain near maturity.अधिक नाइट्रोजन, घना स्टैंड, कमज़ोर जड़ें या परिपक्वता पर हवा-बारिश से फसल गिरती।વધુ નાઇટ્રોજન, ગીચ સ્ટેન્ડ, નબળા મૂળ કે પાકતી વખતે પવન-વરસાદથી પાક પડે.
Fixउपायઉપાય: Balanced nitrogen, correct seed rate, sturdy varieties, avoid heavy late irrigation.संतुलित नाइट्रोजन, सही बीज दर, मज़बूत किस्में, देर से भारी सिंचाई नहीं।સંતુલિત નાઇટ્રોજન, યોગ્ય બીજ દર, મજબૂત જાત, મોડેથી ભારે પિયત નહિ.
Purpling of young plantsछोटे पौधों का बैंगनी होनाનાના છોડનું જાંબલી થવું
Causeकारणકારણ: Young plants turn purple in cold weather or on phosphorus-poor soils.ठंडे मौसम या फॉस्फोरस-न्यून मिट्टी में छोटे पौधे बैंगनी।ઠંડા હવામાન કે ફોસ્ફરસ-ઓછી જમીનમાં નાના છોડ જાંબલી.
Fixउपायઉપાય: Starter phosphorus, correct pH; plants usually outgrow it as it warms.स्टार्टर फॉस्फोरस, pH ठीक करें; गर्मी आने पर आमतौर पर ठीक हो जाता।સ્ટાર્ટર ફોસ્ફરસ, pH સુધારો; ગરમી આવતાં સામાન્ય રીતે મટે.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves yellow from the tip along the midrib; thin stand, poor tillering.पुरानी पत्तियाँ सिरे से मध्यशिरा के साथ पीली; पतला स्टैंड, कम कल्ले।જૂના પાન ટોચથી મધ્યનસ સાથે પીળા; પાતળો સ્ટેન્ડ, ઓછા ફૂટ.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen top-dressing; add manure.नाइट्रोजन विभाजित टॉप-ड्रेसिंग; खाद डालें।નાઇટ્રોજન વિભાજિત ટોપ-ડ્રેસિંગ; ખાતર આપો.
Phosphorus (P)फॉस्फोरस (P)ફોસ્ફરસ (P)
Signsलक्षणચિહ્નો: Dull dark-green to purplish older leaves; poor roots and tillering.सुस्त गहरी-हरी से बैंगनी पुरानी पत्तियाँ; कमज़ोर जड़ें व कल्ले।ઝાંખા ઘેરા-લીલા થી જાંબલી જૂના પાન; નબળા મૂળ અને ફૂટ.
Fixउपायઉપાય: Phosphorus at sowing (placement); correct soil pH.बुवाई पर फॉस्फोरस (प्लेसमेंट); मिट्टी का pH ठीक करें।વાવણીએ ફોસ્ફરસ (પ્લેસમેન્ટ); જમીનનો pH સુધારો.
Zinc (Zn)ज़िंक (Zn)ઝિંક (Zn)
Signsलक्षणચિહ્નો: Pale yellow-white bands or patches on younger and mid leaves; stunted plants on light or alkaline soils.नई व मध्य पत्तियों पर हल्के पीले-सफेद बैंड/धब्बे; हल्की/क्षारीय मिट्टी में बौने पौधे।નવા અને મધ્ય પાન પર આછા પીળા-સફેદ પટ્ટા/ડાઘ; હળવી/ક્ષારીય જમીનમાં ઠીંગણા છોડ.
Fixउपायઉપાય: Zinc sulphate, soil or foliar.ज़िंक सल्फेट, मृदा या पर्ण।ઝિંક સલ્ફેટ, જમીન કે પર્ણ.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.