Jasmineचमेलीમોગરો — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Cercospora leaf spotसर्कोस्पोरा पर्ण धब्बाસર્કોસ્પોરા પાન ડાઘ
Signsलक्षणચિહ્નો: Small brown to reddish spots with pale centres on leaves; heavy spotting yellows and drops leaves.पत्तियों पर हल्के केंद्र वाले छोटे भूरे-लाल धब्बे; अधिक होने पर पत्तियाँ पीली होकर गिरतीं।પાન પર આછા કેન્દ્રવાળા નાના ભૂરા-રાતા ડાઘ; વધુ થાય તો પાન પીળા થઈ ખરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Airflow and spacing, remove fallen leaves, avoid wetting foliage, recommended fungicide at first spots.हवा व दूरी, गिरी पत्तियाँ हटाएँ, पत्ते गीले न करें, पहले धब्बों पर अनुशंसित फफूँदनाशी।હવા અને અંતર, ખરેલા પાન કાઢો, પાન ભીના ન કરો, પ્રથમ ડાઘે ભલામણ ફૂગનાશક.
Leaf blightपर्ण झुलसाપાન ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Large brown drying patches on leaves that spread and cause dieback of shoots in humid weather.पत्तियों पर बड़े भूरे सूखते धब्बे जो फैलकर नमी में प्ररोह-क्षय करते।પાન પર મોટા ભૂરા સૂકાતા ડાઘ જે ફેલાઈ ભેજમાં ફૂટ-ક્ષય કરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Prune for airflow, remove blighted shoots, avoid overhead irrigation, recommended fungicide.हवा हेतु प्रूनिंग, झुलसे प्ररोह हटाएँ, ऊपरी सिंचाई नहीं, अनुशंसित फफूँदनाशी।હવા માટે છટણી, ઝળેલા ફૂટ કાઢો, ઉપરથી પિયત નહિ, ભલામણ ફૂગનાશક.
Rustरतुआગેરુ
Signsलक्षणચિહ્નો: Reddish-brown powdery pustules on the underside of leaves with yellow patches above and early leaf fall.पत्ती की निचली सतह पर लाल-भूरे चूर्णी दाने, ऊपर पीले धब्बे व जल्दी पत्ती-गिरन।પાનની નીચલી સપાટીએ રાતા-ભૂરા ભૂકી ડાઘ, ઉપર પીળા ધાબા અને વહેલી પાન-ખરણ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Airflow and sun, remove infected leaves, avoid leaf wetness, recommended fungicide if severe.हवा व धूप, संक्रमित पत्तियाँ हटाएँ, पत्ती गीली न रखें, गंभीर हो तो अनुशंसित फफूँदनाशी।હવા અને તડકો, ચેપી પાન કાઢો, પાન ભીના ન રાખો, ગંભીર હોય તો ભલામણ ફૂગનાશક.
Pestsकीटજીવાત
Bud worm / borerकली इल्ली / छेदकકળી ઈયળ / કોરી
Signsलक्षणચિહ્નો: Caterpillars bore into flower buds and feed inside; buds hole, discolour and fail to open.सूँडियाँ पुष्प-कलियों में घुसकर भीतर खातीं; कलियाँ छिद्रित, बदरंग व नहीं खुलतीं।ઈયળ ફૂલ-કળીમાં કોરી અંદર ખાય; કળી કાણાં, ઝાંખી અને ન ખૂલે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Handpick and destroy affected buds, pheromone traps, conserve natural enemies, recommended insecticide at bud stage.ग्रस्त कलियाँ हाथ से हटाकर नष्ट करें, फेरोमोन ट्रैप, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ, कली अवस्था पर अनुशंसित कीटनाशी।ગ્રસ્ત કળી હાથે કાઢી નાશ કરો, ફેરોમોન ટ્રેપ, કુદરતી શત્રુ બચાવો, કળી અવસ્થાએ ભલામણ કીટનાશક.
Bud / gall midgeकली मिज (गॉल मिज)કળી મિજ (ગોલ મિજ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny maggots inside buds cause swollen, deformed, greenish buds that never open and then drop.कलियों के भीतर सूक्ष्म मैगट सूजी, विकृत, हरी कलियाँ बनातीं जो नहीं खुलतीं व गिरतीं।કળી અંદર સૂક્ષ્મ ઈયળ ફૂલેલી, વિકૃત, લીલી કળી બનાવે જે ન ખૂલે અને ખરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Remove and destroy galled buds, keep field clean, recommended insecticide at bud initiation.गॉल कलियाँ हटाकर नष्ट करें, खेत स्वच्छ रखें, कली आरंभ पर अनुशंसित कीटनाशी।ગોલ કળી કાઢી નાશ કરો, ખેતર સ્વચ્છ રાખો, કળી શરૂ થાય ત્યાં ભલામણ કીટનાશક.
Red spider mitesलाल मकड़ी (माइट)લાલ કથીરી
Signsलक्षणચિહ્નો: Fine webbing and pale stippling under leaves in hot, dry weather; leaves bronze and dry.गर्म-सूखे में पत्ती के नीचे महीन जाला व फीके बिंदु; पत्तियाँ कांस्य-सूखतीं।ગરમ-સૂકામાં પાન નીચે ઝીણી જાળ અને આછા ટપકાં; પાન કાંસ્ય-સૂકાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Hose undersides, raise humidity, avoid dust and stress, recommended miticide if severe.निचली सतह धोएँ, आर्द्रता बढ़ाएँ, धूल व दबाव से बचें, गंभीर हो तो अनुशंसित माइटनाशी।નીચલી સપાટી ધુઓ, ભેજ વધારો, ધૂળ અને તાણ ટાળો, ગંભીર હોય તો ભલામણ કથીરીનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Bud dropकली गिरनाકળી ખરવી
Causeकारणકારણ: Heat, moisture stress or a sudden weather change cause buds to drop before opening.गर्मी, नमी दबाव या अचानक मौसम बदलाव से कलियाँ खुलने से पहले गिरतीं।ગરમી, ભેજ તાણ કે અચાનક હવામાન બદલાવથી કળી ખૂલતાં પહેલાં ખરે.
Fixउपायઉપાય: Steady moisture and mulch, avoid stress at budding, keep nutrition balanced.स्थिर नमी व मल्च, कली समय दबाव से बचें, पोषण संतुलित रखें।સ્થિર ભેજ અને મલ્ચ, કળી વખતે તાણ ટાળો, પોષણ સંતુલિત રાખો.
Poor flowering / excess vegetative growthकम फूल / अधिक बढ़वारઓછું ફૂલ / વધુ વૃદ્ધિ
Causeकारणકારણ: Excess nitrogen, shade or missed pruning give leafy bushes with few blooms.अधिक नाइट्रोजन, छाया या प्रूनिंग छूटने से पत्तेदार झाड़ियाँ व कम फूल।વધુ નાઇટ્રોજન, છાંયો કે છટણી ચૂકવાથી પાનવાળી ઝાડી અને ઓછા ફૂલ.
Fixउपायઉપાય: Full sun, annual pruning, balanced (not excess) nitrogen, proper spacing.पूरी धूप, वार्षिक प्रूनिंग, संतुलित (अधिक नहीं) नाइट्रोजन, सही दूरी।પૂરો તડકો, વાર્ષિક છટણી, સંતુલિત (વધુ નહિ) નાઇટ્રોજન, યોગ્ય અંતર.
Leaf yellowing in waterloggingजल-भराव में पत्ती पीलापनપાણી ભરાવે પાન પીળાશ
Causeकारणકારણ: Standing water suffocates roots, yellowing the leaves and dropping buds.खड़ा पानी जड़ों का दम घोंटता, पत्तियाँ पीली व कलियाँ गिरतीं।ઊભું પાણી મૂળ ગૂંગળાવે, પાન પીળા અને કળી ખરે.
Fixउपायઉપાય: Use well-drained soil, raised beds, never let water stand, improve organic matter.सुनिकासी मिट्टी, ऊँची क्यारियाँ, पानी न रुके, जैविक पदार्थ सुधारें।સારા નિતારવાળી જમીન, ઊંચા ક્યારા, પાણી ન ઊભું રહે, સેન્દ્રિય તત્વ સુધારો.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves pale to yellow overall; weak growth and few buds.पुरानी पत्तियाँ समग्र फीकी से पीली; कमज़ोर वृद्धि व कम कलियाँ।જૂના પાન આખા ફિક્કા થી પીળા; નબળી વૃદ્ધિ અને ઓછી કળી.
Fixउपायઉપાય: Apply nitrogen in splits with manure after pruning.प्रूनिंग बाद खाद के साथ नाइट्रोजन विभाजित।છટણી પછી ખાતર સાથે નાઇટ્રોજન વિભાજિત.
Iron (Fe)लोहा (Fe)લોહ (Fe)
Signsलक्षणચિહ્નો: Youngest leaves yellow between green veins; common on alkaline or waterlogged soils.सबसे नई पत्तियाँ हरी शिराओं के बीच पीली; क्षारीय/जल-भराव मिट्टी में सामान्य।સૌથી નવા પાન લીલી નસો વચ્ચે પીળા; ક્ષારીય/પાણી ભરાતી જમીનમાં સામાન્ય.
Fixउपायઉપાય: Foliar ferrous sulphate; improve drainage.पर्ण फेरस सल्फेट; जल-निकासी सुधारें।પર્ણ ફેરસ સલ્ફેટ; નિતાર સુધારો.
Magnesium (Mg)मैग्नीशियम (Mg)મેગ્નેશિયમ (Mg)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves yellow between veins with green veins remaining, and leaf drop.पुरानी पत्तियाँ शिराओं के बीच पीली, शिराएँ हरी, पत्ती-गिरन सहित।જૂના પાન નસો વચ્ચે પીળા, નસ લીલી, પાન-ખરણ સાથે.
Fixउपायઉપાય: Foliar magnesium sulphate (Epsom salt); balance potassium.पर्ण मैग्नीशियम सल्फेट (एप्सम); पोटैशियम संतुलित करें।પર્ણ મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ (એપ્સમ); પોટાશ સંતુલિત કરો.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.
Jasmineचमेलीમોગરો — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Cercospora leaf spotसर्कोस्पोरा पर्ण धब्बाસર્કોસ્પોરા પાન ડાઘ
Signsलक्षणચિહ્નો: Small brown to reddish spots with pale centres on leaves; heavy spotting yellows and drops leaves.पत्तियों पर हल्के केंद्र वाले छोटे भूरे-लाल धब्बे; अधिक होने पर पत्तियाँ पीली होकर गिरतीं।પાન પર આછા કેન્દ્રવાળા નાના ભૂરા-રાતા ડાઘ; વધુ થાય તો પાન પીળા થઈ ખરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Airflow and spacing, remove fallen leaves, avoid wetting foliage, recommended fungicide at first spots.हवा व दूरी, गिरी पत्तियाँ हटाएँ, पत्ते गीले न करें, पहले धब्बों पर अनुशंसित फफूँदनाशी।હવા અને અંતર, ખરેલા પાન કાઢો, પાન ભીના ન કરો, પ્રથમ ડાઘે ભલામણ ફૂગનાશક.
Leaf blightपर्ण झुलसाપાન ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Large brown drying patches on leaves that spread and cause dieback of shoots in humid weather.पत्तियों पर बड़े भूरे सूखते धब्बे जो फैलकर नमी में प्ररोह-क्षय करते।પાન પર મોટા ભૂરા સૂકાતા ડાઘ જે ફેલાઈ ભેજમાં ફૂટ-ક્ષય કરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Prune for airflow, remove blighted shoots, avoid overhead irrigation, recommended fungicide.हवा हेतु प्रूनिंग, झुलसे प्ररोह हटाएँ, ऊपरी सिंचाई नहीं, अनुशंसित फफूँदनाशी।હવા માટે છટણી, ઝળેલા ફૂટ કાઢો, ઉપરથી પિયત નહિ, ભલામણ ફૂગનાશક.
Rustरतुआગેરુ
Signsलक्षणચિહ્નો: Reddish-brown powdery pustules on the underside of leaves with yellow patches above and early leaf fall.पत्ती की निचली सतह पर लाल-भूरे चूर्णी दाने, ऊपर पीले धब्बे व जल्दी पत्ती-गिरन।પાનની નીચલી સપાટીએ રાતા-ભૂરા ભૂકી ડાઘ, ઉપર પીળા ધાબા અને વહેલી પાન-ખરણ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Airflow and sun, remove infected leaves, avoid leaf wetness, recommended fungicide if severe.हवा व धूप, संक्रमित पत्तियाँ हटाएँ, पत्ती गीली न रखें, गंभीर हो तो अनुशंसित फफूँदनाशी।હવા અને તડકો, ચેપી પાન કાઢો, પાન ભીના ન રાખો, ગંભીર હોય તો ભલામણ ફૂગનાશક.
Pestsकीटજીવાત
Bud worm / borerकली इल्ली / छेदकકળી ઈયળ / કોરી
Signsलक्षणચિહ્નો: Caterpillars bore into flower buds and feed inside; buds hole, discolour and fail to open.सूँडियाँ पुष्प-कलियों में घुसकर भीतर खातीं; कलियाँ छिद्रित, बदरंग व नहीं खुलतीं।ઈયળ ફૂલ-કળીમાં કોરી અંદર ખાય; કળી કાણાં, ઝાંખી અને ન ખૂલે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Handpick and destroy affected buds, pheromone traps, conserve natural enemies, recommended insecticide at bud stage.ग्रस्त कलियाँ हाथ से हटाकर नष्ट करें, फेरोमोन ट्रैप, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ, कली अवस्था पर अनुशंसित कीटनाशी।ગ્રસ્ત કળી હાથે કાઢી નાશ કરો, ફેરોમોન ટ્રેપ, કુદરતી શત્રુ બચાવો, કળી અવસ્થાએ ભલામણ કીટનાશક.
Bud / gall midgeकली मिज (गॉल मिज)કળી મિજ (ગોલ મિજ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny maggots inside buds cause swollen, deformed, greenish buds that never open and then drop.कलियों के भीतर सूक्ष्म मैगट सूजी, विकृत, हरी कलियाँ बनातीं जो नहीं खुलतीं व गिरतीं।કળી અંદર સૂક્ષ્મ ઈયળ ફૂલેલી, વિકૃત, લીલી કળી બનાવે જે ન ખૂલે અને ખરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Remove and destroy galled buds, keep field clean, recommended insecticide at bud initiation.गॉल कलियाँ हटाकर नष्ट करें, खेत स्वच्छ रखें, कली आरंभ पर अनुशंसित कीटनाशी।ગોલ કળી કાઢી નાશ કરો, ખેતર સ્વચ્છ રાખો, કળી શરૂ થાય ત્યાં ભલામણ કીટનાશક.
Red spider mitesलाल मकड़ी (माइट)લાલ કથીરી
Signsलक्षणચિહ્નો: Fine webbing and pale stippling under leaves in hot, dry weather; leaves bronze and dry.गर्म-सूखे में पत्ती के नीचे महीन जाला व फीके बिंदु; पत्तियाँ कांस्य-सूखतीं।ગરમ-સૂકામાં પાન નીચે ઝીણી જાળ અને આછા ટપકાં; પાન કાંસ્ય-સૂકાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Hose undersides, raise humidity, avoid dust and stress, recommended miticide if severe.निचली सतह धोएँ, आर्द्रता बढ़ाएँ, धूल व दबाव से बचें, गंभीर हो तो अनुशंसित माइटनाशी।નીચલી સપાટી ધુઓ, ભેજ વધારો, ધૂળ અને તાણ ટાળો, ગંભીર હોય તો ભલામણ કથીરીનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Bud dropकली गिरनाકળી ખરવી
Causeकारणકારણ: Heat, moisture stress or a sudden weather change cause buds to drop before opening.गर्मी, नमी दबाव या अचानक मौसम बदलाव से कलियाँ खुलने से पहले गिरतीं।ગરમી, ભેજ તાણ કે અચાનક હવામાન બદલાવથી કળી ખૂલતાં પહેલાં ખરે.
Fixउपायઉપાય: Steady moisture and mulch, avoid stress at budding, keep nutrition balanced.स्थिर नमी व मल्च, कली समय दबाव से बचें, पोषण संतुलित रखें।સ્થિર ભેજ અને મલ્ચ, કળી વખતે તાણ ટાળો, પોષણ સંતુલિત રાખો.
Poor flowering / excess vegetative growthकम फूल / अधिक बढ़वारઓછું ફૂલ / વધુ વૃદ્ધિ
Causeकारणકારણ: Excess nitrogen, shade or missed pruning give leafy bushes with few blooms.अधिक नाइट्रोजन, छाया या प्रूनिंग छूटने से पत्तेदार झाड़ियाँ व कम फूल।વધુ નાઇટ્રોજન, છાંયો કે છટણી ચૂકવાથી પાનવાળી ઝાડી અને ઓછા ફૂલ.
Fixउपायઉપાય: Full sun, annual pruning, balanced (not excess) nitrogen, proper spacing.पूरी धूप, वार्षिक प्रूनिंग, संतुलित (अधिक नहीं) नाइट्रोजन, सही दूरी।પૂરો તડકો, વાર્ષિક છટણી, સંતુલિત (વધુ નહિ) નાઇટ્રોજન, યોગ્ય અંતર.
Leaf yellowing in waterloggingजल-भराव में पत्ती पीलापनપાણી ભરાવે પાન પીળાશ
Causeकारणકારણ: Standing water suffocates roots, yellowing the leaves and dropping buds.खड़ा पानी जड़ों का दम घोंटता, पत्तियाँ पीली व कलियाँ गिरतीं।ઊભું પાણી મૂળ ગૂંગળાવે, પાન પીળા અને કળી ખરે.
Fixउपायઉપાય: Use well-drained soil, raised beds, never let water stand, improve organic matter.सुनिकासी मिट्टी, ऊँची क्यारियाँ, पानी न रुके, जैविक पदार्थ सुधारें।સારા નિતારવાળી જમીન, ઊંચા ક્યારા, પાણી ન ઊભું રહે, સેન્દ્રિય તત્વ સુધારો.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves pale to yellow overall; weak growth and few buds.पुरानी पत्तियाँ समग्र फीकी से पीली; कमज़ोर वृद्धि व कम कलियाँ।જૂના પાન આખા ફિક્કા થી પીળા; નબળી વૃદ્ધિ અને ઓછી કળી.
Fixउपायઉપાય: Apply nitrogen in splits with manure after pruning.प्रूनिंग बाद खाद के साथ नाइट्रोजन विभाजित।છટણી પછી ખાતર સાથે નાઇટ્રોજન વિભાજિત.
Iron (Fe)लोहा (Fe)લોહ (Fe)
Signsलक्षणચિહ્નો: Youngest leaves yellow between green veins; common on alkaline or waterlogged soils.सबसे नई पत्तियाँ हरी शिराओं के बीच पीली; क्षारीय/जल-भराव मिट्टी में सामान्य।સૌથી નવા પાન લીલી નસો વચ્ચે પીળા; ક્ષારીય/પાણી ભરાતી જમીનમાં સામાન્ય.
Fixउपायઉપાય: Foliar ferrous sulphate; improve drainage.पर्ण फेरस सल्फेट; जल-निकासी सुधारें।પર્ણ ફેરસ સલ્ફેટ; નિતાર સુધારો.
Magnesium (Mg)मैग्नीशियम (Mg)મેગ્નેશિયમ (Mg)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves yellow between veins with green veins remaining, and leaf drop.पुरानी पत्तियाँ शिराओं के बीच पीली, शिराएँ हरी, पत्ती-गिरन सहित।જૂના પાન નસો વચ્ચે પીળા, નસ લીલી, પાન-ખરણ સાથે.
Fixउपायઉપાય: Foliar magnesium sulphate (Epsom salt); balance potassium.पर्ण मैग्नीशियम सल्फेट (एप्सम); पोटैशियम संतुलित करें।પર્ણ મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ (એપ્સમ); પોટાશ સંતુલિત કરો.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.