French beanफ्रेंच बीनફ્રેન્ચ બીન — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Anthracnoseएंथ्रेक्नोज़એન્થ્રેક્નોઝ
Signsलक्षणચિહ્નો: Dark sunken spots with pinkish centres on pods; brown veins on leaves.फलियों पर धँसे गहरे धब्बे, गुलाबी केंद्र; पत्तियों पर भूरी शिराएँ।શીંગ પર ધસેલા ઘેરા ડાઘ, ગુલાબી કેન્દ્ર; પાન પર ભૂરી નસો.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Disease-free seed, rotation, avoid wet-field work, recommended fungicide.रोगमुक्त बीज, फसल-चक्र, गीले में काम नहीं, अनुशंसित फफूँदनाशी।રોગમુક્ત બીજ, ફેરબદલી, ભીનામાં કામ નહિ, ભલામણ ફૂગનાશક.
Rustरतुआ (रस्ट)ગેરુ (રસ્ટ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Reddish-brown powdery pustules, mainly on the leaf underside.मुख्यतः पत्ती की निचली सतह पर लाल-भूरे चूर्णी दाने।મુખ્યત્વે પાનની નીચલી સપાટીએ લાલ-ભૂરા ભૂકી ડાઘ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant types, remove debris, recommended fungicide.सहनशील किस्में, अवशेष हटाएँ, अनुशंसित फफूँदनाशी।સહનશીલ જાત, કચરો કાઢો, ભલામણ ફૂગનાશક.
Bacterial blightजीवाणु अंगमारीજીવાણુ ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Water-soaked spots turning brown with yellow halos on leaves and pods.पत्तियों व फलियों पर जल-युक्त धब्बे भूरे होते, पीला घेरा।પાન અને શીંગ પર પાણીપોચા ડાઘ ભૂરા થાય, પીળું કૂંડાળું.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clean seed, avoid overhead water and wet-work, copper spray.स्वच्छ बीज, ऊपर से सिंचाई व गीले में काम नहीं, ताम्र छिड़काव।ચોખ્ખું બીજ, ઉપરથી પિયત અને ભીનામાં કામ નહિ, તાંબા છંટકાવ.
Bean mosaicबीन मोज़ेकબીન મોઝેક
Signsलक्षणચિહ્નો: Mottled, puckered, narrow leaves; stunted plants.चित्तीदार, सिकुड़ी, सँकरी पत्तियाँ; बौने पौधे।ડાઘવાળા, કરચલીવાળા, સાંકડા પાન; ઠીંગણા છોડ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant types, clean seed, control aphids, remove infected plants.सहनशील किस्में, स्वच्छ बीज, माहू रोकें, संक्रमित पौधे हटाएँ।સહનશીલ જાત, ચોખ્ખું બીજ, મોલો કાબૂમાં, ચેપગ્રસ્ત છોડ કાઢો.
Pestsकीटજીવાત
Pod borerफली छेदकશીંગ કોરનાર ઈયળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Caterpillars bore into pods and eat the developing seeds.इल्लियाँ फलियों में घुसकर विकसित बीज खातीं।ઈયળ શીંગમાં ઘૂસી વિકસતા દાણા ખાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Pheromone traps, Bt or neem, recommended insecticide on young larvae.फेरोमोन ट्रैप, Bt या नीम, छोटी इल्ली पर अनुशंसित कीटनाशी।ફેરોમોન ટ્રેપ, Bt કે લીમડો, નાની ઈયળ વખતે ભલામણ કીટનાશક.
Aphidsमाहू (एफिड)મોલો (એફિડ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Colonies on shoots and pods; honeydew; spread viruses.प्ररोहों व फलियों पर बस्तियाँ; स्राव; विषाणु फैलाते।અંકુર અને શીંગ પર વસાહતો; સ્રાવ; વાઇરસ ફેલાવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Yellow sticky traps, neem, natural enemies, insecticide if heavy.पीले चिपचिपे ट्रैप, नीम, प्राकृतिक शत्रु, अधिक हो तो कीटनाशी।પીળા સ્ટીકી ટ્રેપ, લીમડો, કુદરતી શત્રુ, વધુ હોય તો કીટનાશક.
Whiteflyसफेद मक्खीસફેદ માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny white insects on leaf undersides; honeydew, sooty mould; spread mosaic.पत्ती की निचली सतह पर छोटे सफेद कीट; स्राव, काली फफूँद; मोज़ेक फैलाते।પાનની નીચલી સપાટીએ નાના સફેદ જીવડાં; સ્રાવ, કાળી ફૂગ; મોઝેક ફેલાવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Yellow sticky traps, neem, reflective mulch, insecticide at threshold.पीले चिपचिपे ट्रैप, नीम, परावर्तक मल्च, सीमा पर कीटनाशी।પીળા સ્ટીકી ટ્રેપ, લીમડો, પરાવર્તક મલ્ચ, મર્યાદાએ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Flower & pod dropफूल व फली झड़नाફૂલ અને શીંગ ખરવું
Causeकारणકારણ: Flowers and young pods drop under heat or water stress.गर्मी या जल-तनाव में फूल व छोटी फलियाँ झड़तीं।ગરમી કે પાણી-તાણમાં ફૂલ અને નાની શીંગ ખરે.
Fixउपायઉપાય: Sow in the cool season, even moisture, avoid heat at flowering.ठंडी ऋतु में बुवाई, समान नमी, फूल समय गर्मी से बचें।ઠંડી ઋતુમાં વાવણી, સમાન ભેજ, ફૂલ વખતે ગરમી ટાળો.
Poor pod setखराब फली-बंधખરાબ શીંગ-બંધ
Causeकारणકારણ: Few pods set under high heat or poor pollination.अधिक गर्मी या कमज़ोर परागण से कम फलियाँ बनतीं।વધુ ગરમી કે નબળા પરાગનયનથી ઓછી શીંગ બેસે.
Fixउपायઉપાય: Sow in mild weather, even moisture, balanced feeding.मध्यम मौसम में बुवाई, समान नमी, संतुलित पोषण।મધ્યમ હવામાનમાં વાવણી, સમાન ભેજ, સંતુલિત પોષણ.
Yellowing from waterloggingजल-जमाव से पीलापनપાણી ભરાવાથી પીળાશ
Causeकारणકારણ: Yellowing and stunting in waterlogged soil.जल-जमाव मिट्टी में पीलापन व बौनापन।પાણી ભરાયેલી માટીમાં પીળાશ અને ઠીંગણાપણું.
Fixउपायઉપાય: Improve drainage; avoid over-irrigation.जल-निकासी सुधारें; अधिक सिंचाई न करें।નિતારણ સુધારો; વધુ પિયત ટાળો.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Phosphorus (P)फॉस्फोरस (P)ફોસ્ફરસ (P)
Signsलक्षणચિહ્નો: Dull, dark leaves; weak roots and poor nodulation; slow growth.सुस्त, गहरी पत्तियाँ; कमज़ोर जड़ें व गाँठें; धीमी वृद्धि।ઝાંખા, ઘેરા પાન; નબળા મૂળ અને ગંડિકા; ધીમી વૃદ્ધિ.
Fixउपायઉપાય: Apply phosphorus at sowing; correct soil pH.बुवाई पर फॉस्फोरस दें; मिट्टी का pH ठीक करें।વાવણીએ ફોસ્ફરસ આપો; જમીનનો pH સુધારો.
Potassium (K)पोटैशियम (K)પોટાશ (K)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older-leaf margin scorch; weak stems; poor pod fill.पुरानी पत्तियों के किनारे झुलसे; कमज़ोर तना; खराब फली भराव।જૂના પાનની કિનારી દાઝે; નબળા થડ; ખરાબ શીંગ ભરાવ.
Fixउपायઉપાય: Apply potash; keep moisture even.पोटाश दें; नमी समान रखें।પોટાશ આપો; ભેજ સમાન રાખો.
Magnesium (Mg)मैग्नीशियम (Mg)મેગ્નેશિયમ (Mg)
Signsलक्षणચિહ્નો: Interveinal yellowing of older leaves.पुरानी पत्तियों में शिरा-मध्य पीलापन।જૂના પાનમાં નસ-વચ્ચે પીળાશ.
Fixउपायઉપાય: Magnesium sulphate spray.मैग्नीशियम सल्फेट छिड़काव।મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ છંટકાવ.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.
French beanफ्रेंच बीनફ્રેન્ચ બીન — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Anthracnoseएंथ्रेक्नोज़એન્થ્રેક્નોઝ
Signsलक्षणચિહ્નો: Dark sunken spots with pinkish centres on pods; brown veins on leaves.फलियों पर धँसे गहरे धब्बे, गुलाबी केंद्र; पत्तियों पर भूरी शिराएँ।શીંગ પર ધસેલા ઘેરા ડાઘ, ગુલાબી કેન્દ્ર; પાન પર ભૂરી નસો.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Disease-free seed, rotation, avoid wet-field work, recommended fungicide.रोगमुक्त बीज, फसल-चक्र, गीले में काम नहीं, अनुशंसित फफूँदनाशी।રોગમુક્ત બીજ, ફેરબદલી, ભીનામાં કામ નહિ, ભલામણ ફૂગનાશક.
Rustरतुआ (रस्ट)ગેરુ (રસ્ટ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Reddish-brown powdery pustules, mainly on the leaf underside.मुख्यतः पत्ती की निचली सतह पर लाल-भूरे चूर्णी दाने।મુખ્યત્વે પાનની નીચલી સપાટીએ લાલ-ભૂરા ભૂકી ડાઘ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant types, remove debris, recommended fungicide.सहनशील किस्में, अवशेष हटाएँ, अनुशंसित फफूँदनाशी।સહનશીલ જાત, કચરો કાઢો, ભલામણ ફૂગનાશક.
Bacterial blightजीवाणु अंगमारीજીવાણુ ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Water-soaked spots turning brown with yellow halos on leaves and pods.पत्तियों व फलियों पर जल-युक्त धब्बे भूरे होते, पीला घेरा।પાન અને શીંગ પર પાણીપોચા ડાઘ ભૂરા થાય, પીળું કૂંડાળું.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clean seed, avoid overhead water and wet-work, copper spray.स्वच्छ बीज, ऊपर से सिंचाई व गीले में काम नहीं, ताम्र छिड़काव।ચોખ્ખું બીજ, ઉપરથી પિયત અને ભીનામાં કામ નહિ, તાંબા છંટકાવ.
Bean mosaicबीन मोज़ेकબીન મોઝેક
Signsलक्षणચિહ્નો: Mottled, puckered, narrow leaves; stunted plants.चित्तीदार, सिकुड़ी, सँकरी पत्तियाँ; बौने पौधे।ડાઘવાળા, કરચલીવાળા, સાંકડા પાન; ઠીંગણા છોડ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant types, clean seed, control aphids, remove infected plants.सहनशील किस्में, स्वच्छ बीज, माहू रोकें, संक्रमित पौधे हटाएँ।સહનશીલ જાત, ચોખ્ખું બીજ, મોલો કાબૂમાં, ચેપગ્રસ્ત છોડ કાઢો.
Pestsकीटજીવાત
Pod borerफली छेदकશીંગ કોરનાર ઈયળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Caterpillars bore into pods and eat the developing seeds.इल्लियाँ फलियों में घुसकर विकसित बीज खातीं।ઈયળ શીંગમાં ઘૂસી વિકસતા દાણા ખાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Pheromone traps, Bt or neem, recommended insecticide on young larvae.फेरोमोन ट्रैप, Bt या नीम, छोटी इल्ली पर अनुशंसित कीटनाशी।ફેરોમોન ટ્રેપ, Bt કે લીમડો, નાની ઈયળ વખતે ભલામણ કીટનાશક.
Aphidsमाहू (एफिड)મોલો (એફિડ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Colonies on shoots and pods; honeydew; spread viruses.प्ररोहों व फलियों पर बस्तियाँ; स्राव; विषाणु फैलाते।અંકુર અને શીંગ પર વસાહતો; સ્રાવ; વાઇરસ ફેલાવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Yellow sticky traps, neem, natural enemies, insecticide if heavy.पीले चिपचिपे ट्रैप, नीम, प्राकृतिक शत्रु, अधिक हो तो कीटनाशी।પીળા સ્ટીકી ટ્રેપ, લીમડો, કુદરતી શત્રુ, વધુ હોય તો કીટનાશક.
Whiteflyसफेद मक्खीસફેદ માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny white insects on leaf undersides; honeydew, sooty mould; spread mosaic.पत्ती की निचली सतह पर छोटे सफेद कीट; स्राव, काली फफूँद; मोज़ेक फैलाते।પાનની નીચલી સપાટીએ નાના સફેદ જીવડાં; સ્રાવ, કાળી ફૂગ; મોઝેક ફેલાવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Yellow sticky traps, neem, reflective mulch, insecticide at threshold.पीले चिपचिपे ट्रैप, नीम, परावर्तक मल्च, सीमा पर कीटनाशी।પીળા સ્ટીકી ટ્રેપ, લીમડો, પરાવર્તક મલ્ચ, મર્યાદાએ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Flower & pod dropफूल व फली झड़नाફૂલ અને શીંગ ખરવું
Causeकारणકારણ: Flowers and young pods drop under heat or water stress.गर्मी या जल-तनाव में फूल व छोटी फलियाँ झड़तीं।ગરમી કે પાણી-તાણમાં ફૂલ અને નાની શીંગ ખરે.
Fixउपायઉપાય: Sow in the cool season, even moisture, avoid heat at flowering.ठंडी ऋतु में बुवाई, समान नमी, फूल समय गर्मी से बचें।ઠંડી ઋતુમાં વાવણી, સમાન ભેજ, ફૂલ વખતે ગરમી ટાળો.
Poor pod setखराब फली-बंधખરાબ શીંગ-બંધ
Causeकारणકારણ: Few pods set under high heat or poor pollination.अधिक गर्मी या कमज़ोर परागण से कम फलियाँ बनतीं।વધુ ગરમી કે નબળા પરાગનયનથી ઓછી શીંગ બેસે.
Fixउपायઉપાય: Sow in mild weather, even moisture, balanced feeding.मध्यम मौसम में बुवाई, समान नमी, संतुलित पोषण।મધ્યમ હવામાનમાં વાવણી, સમાન ભેજ, સંતુલિત પોષણ.
Yellowing from waterloggingजल-जमाव से पीलापनપાણી ભરાવાથી પીળાશ
Causeकारणકારણ: Yellowing and stunting in waterlogged soil.जल-जमाव मिट्टी में पीलापन व बौनापन।પાણી ભરાયેલી માટીમાં પીળાશ અને ઠીંગણાપણું.
Fixउपायઉપાય: Improve drainage; avoid over-irrigation.जल-निकासी सुधारें; अधिक सिंचाई न करें।નિતારણ સુધારો; વધુ પિયત ટાળો.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Phosphorus (P)फॉस्फोरस (P)ફોસ્ફરસ (P)
Signsलक्षणચિહ્નો: Dull, dark leaves; weak roots and poor nodulation; slow growth.सुस्त, गहरी पत्तियाँ; कमज़ोर जड़ें व गाँठें; धीमी वृद्धि।ઝાંખા, ઘેરા પાન; નબળા મૂળ અને ગંડિકા; ધીમી વૃદ્ધિ.
Fixउपायઉપાય: Apply phosphorus at sowing; correct soil pH.बुवाई पर फॉस्फोरस दें; मिट्टी का pH ठीक करें।વાવણીએ ફોસ્ફરસ આપો; જમીનનો pH સુધારો.
Potassium (K)पोटैशियम (K)પોટાશ (K)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older-leaf margin scorch; weak stems; poor pod fill.पुरानी पत्तियों के किनारे झुलसे; कमज़ोर तना; खराब फली भराव।જૂના પાનની કિનારી દાઝે; નબળા થડ; ખરાબ શીંગ ભરાવ.
Fixउपायઉપાય: Apply potash; keep moisture even.पोटाश दें; नमी समान रखें।પોટાશ આપો; ભેજ સમાન રાખો.
Magnesium (Mg)मैग्नीशियम (Mg)મેગ્નેશિયમ (Mg)
Signsलक्षणચિહ્નો: Interveinal yellowing of older leaves.पुरानी पत्तियों में शिरा-मध्य पीलापन।જૂના પાનમાં નસ-વચ્ચે પીળાશ.
Fixउपायઉપાય: Magnesium sulphate spray.मैग्नीशियम सल्फेट छिड़काव।મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ છંટકાવ.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.