Cottonकपासકપાસ — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Bacterial blight (black arm)जीवाणु अंगमारी (ब्लैक आर्म)જીવાણુ ઝાળ (બ્લેક આર્મ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Angular water-soaked spots that blacken on leaves; black streaks on stems ('black arm'); boll rot.पत्तियों पर कोणीय जल-युक्त धब्बे जो काले होते; तनों पर काली धारियाँ ('ब्लैक आर्म'); बॉल सड़न।પાન પર ખૂણાવાળા પાણીપોચા ડાઘ જે કાળા થાય; થડ પર કાળી પટ્ટીઓ ('બ્લેક આર્મ'); બોલ સડો.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Acid-delinted certified seed, resistant types, remove debris, avoid overhead water, copper spray.एसिड-डीलिंटेड प्रमाणित बीज, सहनशील किस्में, अवशेष हटाएँ, ऊपर से सिंचाई नहीं, ताम्र छिड़काव।એસિડ-ડીલિન્ટેડ પ્રમાણિત બીજ, સહનશીલ જાત, કચરો કાઢો, ઉપરથી પિયત નહિ, તાંબા છંટકાવ.
Fusarium / Verticillium wiltफ्यूज़ेरियम / वर्टिसिलियम म्लानिફ્યુઝેરિયમ / વર્ટિસિલિયમ સુકારો
Signsलक्षणચિહ્નો: Interveinal yellowing and wilting with vascular browning; plants stunt and die.शिरा-मध्य पीलापन व मुरझान, संवहनी भूरापन; पौधे बौने होकर मरते।નસ-વચ્ચે પીળાશ અને ચીમળાવું, વાહિની ભૂખરાશ; છોડ ઠીંગણા થઈ મરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant varieties, rotation, balanced potassium, good drainage, seed treatment.सहनशील किस्में, फसल-चक्र, संतुलित पोटाश, अच्छी जल-निकासी, बीज उपचार।સહનશીલ જાત, ફેરબદલી, સંતુલિત પોટાશ, સારું નિતારણ, બીજ માવજત.
Grey mildew / leaf spotधूसर आसिता / पर्ण धब्बाભૂખરો છારો / પાન ડાઘ
Signsलक्षणચિહ્નો: Pale angular spots bounded by veins, with a whitish frosty growth beneath.शिराओं से घिरे हल्के कोणीय धब्बे, नीचे सफेद पालेदार वृद्धि।નસોથી ઘેરાયેલા આછા ખૂણાવાળા ડાઘ, નીચે સફેદ હિમ જેવી વૃદ્ધિ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant types, balanced nutrition, remove debris, recommended fungicide.सहनशील किस्में, संतुलित पोषण, अवशेष हटाएँ, अनुशंसित फफूँदनाशी।સહનશીલ જાત, સંતુલિત પોષણ, કચરો કાઢો, ભલામણ ફૂગનાશક.
Pestsकीटજીવાત
Bollworms (incl. pink)बॉलवर्म (गुलाबी सहित)બોલવર્મ (ગુલાબી સહિત)
Signsलक्षणચિહ્નો: Larvae bore into squares and bolls; pink bollworm makes rosette flowers and stained, damaged lint.इल्लियाँ स्क्वायर व बॉल में घुसतीं; गुलाबी बॉलवर्म से रोज़ेट फूल व दागी, क्षतिग्रस्त रुई।ઈયળ સ્ક્વેર અને બોલમાં ઘૂસે; ગુલાબી બોલવર્મથી રોઝેટ ફૂલ અને ડાઘવાળી, બગડેલી રૂ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Pheromone traps, destroy rosette flowers/damaged bolls, Bt-cotton refuge stewardship, timely recommended insecticide, short-duration close season.फेरोमोन ट्रैप, रोज़ेट फूल/क्षतिग्रस्त बॉल नष्ट करें, Bt-कपास रेफ्यूज पालन, समय पर अनुशंसित कीटनाशी, अल्प-अवधि क्लोज़ सीज़न।ફેરોમોન ટ્રેપ, રોઝેટ ફૂલ/બગડેલ બોલ નાશ કરો, Bt-કપાસ રેફ્યુજ પાલન, સમયસર ભલામણ કીટનાશક, ટૂંકી-અવધિ ક્લોઝ સીઝન.
Whiteflyसफेद मक्खीસફેદ માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny white insects on leaf undersides; honeydew, sooty mould; spread mosaic.पत्ती की निचली सतह पर छोटे सफेद कीट; स्राव, काली फफूँद; मोज़ेक फैलाते।પાનની નીચલી સપાટીએ નાના સફેદ જીવડાં; સ્રાવ, કાળી ફૂગ; મોઝેક ફેલાવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Yellow sticky traps, neem, reflective mulch, insecticide at threshold.पीले चिपचिपे ट्रैप, नीम, परावर्तक मल्च, सीमा पर कीटनाशी।પીળા સ્ટીકી ટ્રેપ, લીમડો, પરાવર્તક મલ્ચ, મર્યાદાએ કીટનાશક.
Jassids (leafhoppers)फुदका (जैसिड)તડતડિયાં (જેસિડ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Leaves cup downward and yellow, then redden and scorch at the margins (hopperburn).पत्तियाँ नीचे कटोरी-सी व पीली, फिर किनारे लाल व झुलसे (हॉपरबर्न)।પાન નીચે વાટકી જેવા અને પીળા, પછી કિનારી લાલ અને દાઝે (હોપરબર્ન).
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Tolerant hairy-leaf types, neem, recommended insecticide at threshold.सहनशील रोमिल-पत्ती किस्में, नीम, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।સહનશીલ રુવાંટીવાળી-પાન જાત, લીમડો, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Aphids & thripsमाहू व थ्रिप्सમોલો અને થ્રિપ્સ
Signsलक्षणચિહ્નો: Sap feeding curls and stunts young plants; thrips scar and silver the leaves.रस-चूषण से छोटे पौधे मुड़े व बौने; थ्रिप्स पत्तियाँ खुरचकर चाँदी-सी करते।રસ-ચૂસણથી નાના છોડ વળે અને ઠીંગણા; થ્રિપ્સ પાન ખોતરી રૂપેરી કરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Seed treatment, neem, conserve natural enemies, recommended insecticide if heavy.बीज उपचार, नीम, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ, अधिक हो तो अनुशंसित कीटनाशी।બીજ માવજત, લીમડો, કુદરતી શત્રુ બચાવો, વધુ હોય તો ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Square & boll sheddingस्क्वायर व बॉल झड़नाસ્ક્વેર અને બોલ ખરવું
Causeकारणકારણ: Squares and young bolls shed under water stress, heat, cloudy weather or excess nitrogen.जल-तनाव, गर्मी, बादल मौसम या अधिक नाइट्रोजन से स्क्वायर व छोटे बॉल झड़ते।પાણી-તાણ, ગરમી, વાદળછાયું હવામાન કે વધુ નાઇટ્રોજનથી સ્ક્વેર અને નાના બોલ ખરે.
Fixउपायઉપાય: Even moisture, balanced nutrition, manage pests, avoid rank vegetative growth.समान नमी, संतुलित पोषण, कीट प्रबंधन, अत्यधिक वानस्पतिक वृद्धि से बचें।સમાન ભેજ, સંતુલિત પોષણ, જીવાત વ્યવસ્થાપન, વધુ પડતી વાનસ્પતિક વૃદ્ધિ ટાળો.
Leaf reddeningपत्ती लाल होनाપાન લાલ થવું
Causeकारणકારણ: Older leaves redden late in the season from cold nights, or magnesium/nitrogen shortage and stress.ठंडी रातों, या मैग्नीशियम/नाइट्रोजन की कमी व तनाव से पछेती अवस्था में पुरानी पत्तियाँ लाल।ઠંડી રાત, કે મેગ્નેશિયમ/નાઇટ્રોજન ઉણપ અને તાણથી પાછોતરી અવસ્થાએ જૂના પાન લાલ.
Fixउपायઉપાય: Balanced nutrition (nitrogen, magnesium), even moisture; largely a late-season effect.संतुलित पोषण (नाइट्रोजन, मैग्नीशियम), समान नमी; अधिकतर पछेती प्रभाव।સંતુલિત પોષણ (નાઇટ્રોજન, મેગ્નેશિયમ), સમાન ભેજ; મોટે ભાગે પાછોતરી અસર.
Sudden wilting (parawilt)अचानक मुरझान (पैरा-विल्ट)અચાનક ચીમળાવું (પેરા-વિલ્ટ)
Causeकारणકારણ: Sudden wilting of otherwise healthy plants after heavy irrigation following a dry, hot spell.सूखे-गर्म दौर के बाद भारी सिंचाई पर स्वस्थ पौधों का अचानक मुरझाना।સૂકા-ગરમ સમય પછી ભારે પિયતે તંદુરસ્ત છોડનું અચાનક ચીમળાવું.
Fixउपायઉપાય: Light, frequent irrigation, avoid sudden flooding, adequate potassium; recovery sprays as recommended.हल्की, बार-बार सिंचाई, अचानक बाढ़ नहीं, पर्याप्त पोटाश; अनुशंसित रिकवरी छिड़काव।હળવું, વારંવાર પિયત, અચાનક ભરાવો નહિ, પૂરતું પોટાશ; ભલામણ રિકવરી છંટકાવ.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves pale/yellow; small plants with few bolls.पुरानी पत्तियाँ हल्की/पीली; छोटे पौधे, कम बॉल।જૂના પાન આછા/પીળા; નાના છોડ, ઓછા બોલ.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen; add manure.नाइट्रोजन विभाजित; खाद डालें।નાઇટ્રોજન વિભાજિત; ખાતર આપો.
Potassium (K)पोटैशियम (K)પોટાશ (K)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older-leaf margin scorch and reddening; poor boll fill; more wilting.पुरानी पत्तियों के किनारे झुलसे व लाल; खराब बॉल भराव; अधिक मुरझान।જૂના પાનની કિનારી દાઝે અને લાલ; ખરાબ બોલ ભરાવ; વધુ ચીમળાવું.
Fixउपायઉપાય: Apply potash (cotton is a heavy potassium feeder); keep moisture even.पोटाश दें (कपास अधिक पोटाश लेता है); नमी समान रखें।પોટાશ આપો (કપાસ વધુ પોટાશ લે); ભેજ સમાન રાખો.
Magnesium (Mg)मैग्नीशियम (Mg)મેગ્નેશિયમ (Mg)
Signsलक्षणચિહ્નો: Interveinal yellowing of older leaves.पुरानी पत्तियों में शिरा-मध्य पीलापन।જૂના પાનમાં નસ-વચ્ચે પીળાશ.
Fixउपायઉપાય: Magnesium sulphate spray.मैग्नीशियम सल्फेट छिड़काव।મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ છંટકાવ.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.
Cottonकपासકપાસ — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Bacterial blight (black arm)जीवाणु अंगमारी (ब्लैक आर्म)જીવાણુ ઝાળ (બ્લેક આર્મ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Angular water-soaked spots that blacken on leaves; black streaks on stems ('black arm'); boll rot.पत्तियों पर कोणीय जल-युक्त धब्बे जो काले होते; तनों पर काली धारियाँ ('ब्लैक आर्म'); बॉल सड़न।પાન પર ખૂણાવાળા પાણીપોચા ડાઘ જે કાળા થાય; થડ પર કાળી પટ્ટીઓ ('બ્લેક આર્મ'); બોલ સડો.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Acid-delinted certified seed, resistant types, remove debris, avoid overhead water, copper spray.एसिड-डीलिंटेड प्रमाणित बीज, सहनशील किस्में, अवशेष हटाएँ, ऊपर से सिंचाई नहीं, ताम्र छिड़काव।એસિડ-ડીલિન્ટેડ પ્રમાણિત બીજ, સહનશીલ જાત, કચરો કાઢો, ઉપરથી પિયત નહિ, તાંબા છંટકાવ.
Fusarium / Verticillium wiltफ्यूज़ेरियम / वर्टिसिलियम म्लानिફ્યુઝેરિયમ / વર્ટિસિલિયમ સુકારો
Signsलक्षणચિહ્નો: Interveinal yellowing and wilting with vascular browning; plants stunt and die.शिरा-मध्य पीलापन व मुरझान, संवहनी भूरापन; पौधे बौने होकर मरते।નસ-વચ્ચે પીળાશ અને ચીમળાવું, વાહિની ભૂખરાશ; છોડ ઠીંગણા થઈ મરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant varieties, rotation, balanced potassium, good drainage, seed treatment.सहनशील किस्में, फसल-चक्र, संतुलित पोटाश, अच्छी जल-निकासी, बीज उपचार।સહનશીલ જાત, ફેરબદલી, સંતુલિત પોટાશ, સારું નિતારણ, બીજ માવજત.
Grey mildew / leaf spotधूसर आसिता / पर्ण धब्बाભૂખરો છારો / પાન ડાઘ
Signsलक्षणચિહ્નો: Pale angular spots bounded by veins, with a whitish frosty growth beneath.शिराओं से घिरे हल्के कोणीय धब्बे, नीचे सफेद पालेदार वृद्धि।નસોથી ઘેરાયેલા આછા ખૂણાવાળા ડાઘ, નીચે સફેદ હિમ જેવી વૃદ્ધિ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant types, balanced nutrition, remove debris, recommended fungicide.सहनशील किस्में, संतुलित पोषण, अवशेष हटाएँ, अनुशंसित फफूँदनाशी।સહનશીલ જાત, સંતુલિત પોષણ, કચરો કાઢો, ભલામણ ફૂગનાશક.
Pestsकीटજીવાત
Bollworms (incl. pink)बॉलवर्म (गुलाबी सहित)બોલવર્મ (ગુલાબી સહિત)
Signsलक्षणચિહ્નો: Larvae bore into squares and bolls; pink bollworm makes rosette flowers and stained, damaged lint.इल्लियाँ स्क्वायर व बॉल में घुसतीं; गुलाबी बॉलवर्म से रोज़ेट फूल व दागी, क्षतिग्रस्त रुई।ઈયળ સ્ક્વેર અને બોલમાં ઘૂસે; ગુલાબી બોલવર્મથી રોઝેટ ફૂલ અને ડાઘવાળી, બગડેલી રૂ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Pheromone traps, destroy rosette flowers/damaged bolls, Bt-cotton refuge stewardship, timely recommended insecticide, short-duration close season.फेरोमोन ट्रैप, रोज़ेट फूल/क्षतिग्रस्त बॉल नष्ट करें, Bt-कपास रेफ्यूज पालन, समय पर अनुशंसित कीटनाशी, अल्प-अवधि क्लोज़ सीज़न।ફેરોમોન ટ્રેપ, રોઝેટ ફૂલ/બગડેલ બોલ નાશ કરો, Bt-કપાસ રેફ્યુજ પાલન, સમયસર ભલામણ કીટનાશક, ટૂંકી-અવધિ ક્લોઝ સીઝન.
Whiteflyसफेद मक्खीસફેદ માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny white insects on leaf undersides; honeydew, sooty mould; spread mosaic.पत्ती की निचली सतह पर छोटे सफेद कीट; स्राव, काली फफूँद; मोज़ेक फैलाते।પાનની નીચલી સપાટીએ નાના સફેદ જીવડાં; સ્રાવ, કાળી ફૂગ; મોઝેક ફેલાવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Yellow sticky traps, neem, reflective mulch, insecticide at threshold.पीले चिपचिपे ट्रैप, नीम, परावर्तक मल्च, सीमा पर कीटनाशी।પીળા સ્ટીકી ટ્રેપ, લીમડો, પરાવર્તક મલ્ચ, મર્યાદાએ કીટનાશક.
Jassids (leafhoppers)फुदका (जैसिड)તડતડિયાં (જેસિડ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Leaves cup downward and yellow, then redden and scorch at the margins (hopperburn).पत्तियाँ नीचे कटोरी-सी व पीली, फिर किनारे लाल व झुलसे (हॉपरबर्न)।પાન નીચે વાટકી જેવા અને પીળા, પછી કિનારી લાલ અને દાઝે (હોપરબર્ન).
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Tolerant hairy-leaf types, neem, recommended insecticide at threshold.सहनशील रोमिल-पत्ती किस्में, नीम, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।સહનશીલ રુવાંટીવાળી-પાન જાત, લીમડો, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Aphids & thripsमाहू व थ्रिप्सમોલો અને થ્રિપ્સ
Signsलक्षणચિહ્નો: Sap feeding curls and stunts young plants; thrips scar and silver the leaves.रस-चूषण से छोटे पौधे मुड़े व बौने; थ्रिप्स पत्तियाँ खुरचकर चाँदी-सी करते।રસ-ચૂસણથી નાના છોડ વળે અને ઠીંગણા; થ્રિપ્સ પાન ખોતરી રૂપેરી કરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Seed treatment, neem, conserve natural enemies, recommended insecticide if heavy.बीज उपचार, नीम, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ, अधिक हो तो अनुशंसित कीटनाशी।બીજ માવજત, લીમડો, કુદરતી શત્રુ બચાવો, વધુ હોય તો ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Square & boll sheddingस्क्वायर व बॉल झड़नाસ્ક્વેર અને બોલ ખરવું
Causeकारणકારણ: Squares and young bolls shed under water stress, heat, cloudy weather or excess nitrogen.जल-तनाव, गर्मी, बादल मौसम या अधिक नाइट्रोजन से स्क्वायर व छोटे बॉल झड़ते।પાણી-તાણ, ગરમી, વાદળછાયું હવામાન કે વધુ નાઇટ્રોજનથી સ્ક્વેર અને નાના બોલ ખરે.
Fixउपायઉપાય: Even moisture, balanced nutrition, manage pests, avoid rank vegetative growth.समान नमी, संतुलित पोषण, कीट प्रबंधन, अत्यधिक वानस्पतिक वृद्धि से बचें।સમાન ભેજ, સંતુલિત પોષણ, જીવાત વ્યવસ્થાપન, વધુ પડતી વાનસ્પતિક વૃદ્ધિ ટાળો.
Leaf reddeningपत्ती लाल होनाપાન લાલ થવું
Causeकारणકારણ: Older leaves redden late in the season from cold nights, or magnesium/nitrogen shortage and stress.ठंडी रातों, या मैग्नीशियम/नाइट्रोजन की कमी व तनाव से पछेती अवस्था में पुरानी पत्तियाँ लाल।ઠંડી રાત, કે મેગ્નેશિયમ/નાઇટ્રોજન ઉણપ અને તાણથી પાછોતરી અવસ્થાએ જૂના પાન લાલ.
Fixउपायઉપાય: Balanced nutrition (nitrogen, magnesium), even moisture; largely a late-season effect.संतुलित पोषण (नाइट्रोजन, मैग्नीशियम), समान नमी; अधिकतर पछेती प्रभाव।સંતુલિત પોષણ (નાઇટ્રોજન, મેગ્નેશિયમ), સમાન ભેજ; મોટે ભાગે પાછોતરી અસર.
Sudden wilting (parawilt)अचानक मुरझान (पैरा-विल्ट)અચાનક ચીમળાવું (પેરા-વિલ્ટ)
Causeकारणકારણ: Sudden wilting of otherwise healthy plants after heavy irrigation following a dry, hot spell.सूखे-गर्म दौर के बाद भारी सिंचाई पर स्वस्थ पौधों का अचानक मुरझाना।સૂકા-ગરમ સમય પછી ભારે પિયતે તંદુરસ્ત છોડનું અચાનક ચીમળાવું.
Fixउपायઉપાય: Light, frequent irrigation, avoid sudden flooding, adequate potassium; recovery sprays as recommended.हल्की, बार-बार सिंचाई, अचानक बाढ़ नहीं, पर्याप्त पोटाश; अनुशंसित रिकवरी छिड़काव।હળવું, વારંવાર પિયત, અચાનક ભરાવો નહિ, પૂરતું પોટાશ; ભલામણ રિકવરી છંટકાવ.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves pale/yellow; small plants with few bolls.पुरानी पत्तियाँ हल्की/पीली; छोटे पौधे, कम बॉल।જૂના પાન આછા/પીળા; નાના છોડ, ઓછા બોલ.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen; add manure.नाइट्रोजन विभाजित; खाद डालें।નાઇટ્રોજન વિભાજિત; ખાતર આપો.
Potassium (K)पोटैशियम (K)પોટાશ (K)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older-leaf margin scorch and reddening; poor boll fill; more wilting.पुरानी पत्तियों के किनारे झुलसे व लाल; खराब बॉल भराव; अधिक मुरझान।જૂના પાનની કિનારી દાઝે અને લાલ; ખરાબ બોલ ભરાવ; વધુ ચીમળાવું.
Fixउपायઉપાય: Apply potash (cotton is a heavy potassium feeder); keep moisture even.पोटाश दें (कपास अधिक पोटाश लेता है); नमी समान रखें।પોટાશ આપો (કપાસ વધુ પોટાશ લે); ભેજ સમાન રાખો.
Magnesium (Mg)मैग्नीशियम (Mg)મેગ્નેશિયમ (Mg)
Signsलक्षणચિહ્નો: Interveinal yellowing of older leaves.पुरानी पत्तियों में शिरा-मध्य पीलापन।જૂના પાનમાં નસ-વચ્ચે પીળાશ.
Fixउपायઉપાય: Magnesium sulphate spray.मैग्नीशियम सल्फेट छिड़काव।મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ છંટકાવ.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.