Chilliमिर्चમરચાં — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Anthracnose / fruit rotएंथ्रेक्नोज़ / फल सड़नએન્થ્રેક્નોઝ / ફળ સડો
Signsलक्षणચિહ્નો: Sunken dark spots with pink-black centres on ripening fruit; fruit rots and drops.पकते फल पर धँसे गहरे धब्बे, गुलाबी-काला केंद्र; फल सड़कर गिरता।પાકતા ફળ પર ધસેલા ઘેરા ડાઘ, ગુલાબી-કાળું કેન્દ્ર; ફળ સડી ખરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clean disease-free seed, remove infected fruit, avoid leaf wetness, recommended fungicide from fruit set.रोगमुक्त बीज, संक्रमित फल हटाएँ, पत्तियाँ गीली न रहें, फल लगने से अनुशंसित फफूँदनाशी।રોગમુક્ત બીજ, ચેપગ્રસ્ત ફળ કાઢો, પાન ભીના ન રહે, ફળ બેસતા ભલામણ ફૂગનાશક.
Damping-offआर्द्र गलनભીનો સડો (ડેમ્પિંગ-ઓફ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Seedlings rot at the soil line and topple in the nursery.पौध भूमि-रेखा पर सड़कर नर्सरी में गिरती।રોપા જમીન-રેખાએ સડી ધરુવાડિયામાં ઢળે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Treated seed, raised well-drained beds, Trichoderma, avoid over-watering and crowding.उपचारित बीज, ऊँची जल-निकास क्यारियाँ, ट्राइकोडर्मा, अधिक पानी व भीड़ से बचें।માવજતવાળું બીજ, ઊંચા નિતારવાળા ક્યારા, ટ્રાઇકોડર્મા, વધુ પાણી અને ગીચતા ટાળો.
Bacterial leaf spotजीवाणु पर्ण धब्बाજીવાણુ પાન ડાઘ
Signsलक्षणચિહ્નો: Small water-soaked spots turning brown with yellow halos; leaves drop.छोटे जल-युक्त धब्बे भूरे होते, पीला घेरा; पत्तियाँ गिरतीं।નાના પાણીપોચા ડાઘ ભૂરા થાય, પીળું કૂંડાળું; પાન ખરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clean seed, avoid overhead water and field work when wet, copper-based spray.स्वच्छ बीज, ऊपर से सिंचाई व गीले में काम न करें, ताम्र-आधारित छिड़काव।ચોખ્ખું બીજ, ઉપરથી પિયત અને ભીનામાં કામ ટાળો, તાંબા-આધારિત છંટકાવ.
Leaf curl complexपर्ण मोड़न समूहપાન વળ સંકુલ
Signsलक्षणચિહ્નો: Leaves curl upward, crinkle and bunch; plants stunted with few fruit.पत्तियाँ ऊपर मुड़तीं, सिकुड़तीं, गुच्छे; पौधे बौने, कम फल।પાન ઉપર વળે, કરચલી, ઝૂમખાં; છોડ ઠીંગણા, ઓછા ફળ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Control whitefly and thrips early, tolerant types, net nursery, remove infected plants.सफेद मक्खी व थ्रिप्स जल्दी रोकें, सहनशील किस्में, जाली नर्सरी, संक्रमित पौधे हटाएँ।સફેદ માખી અને થ્રિપ્સ વહેલા કાબૂમાં, સહનશીલ જાત, જાળી ધરુવાડિયું, ચેપગ્રસ્ત છોડ કાઢો.
Pestsकीटજીવાત
Thripsथ्रिप्सથ્રિપ્સ
Signsलक्षणચિહ્નો: Silvery, upward leaf curl and scarring; tiny slender insects; spread leaf curl.चाँदी-सी, ऊपर की ओर मुड़ान व खुरचन; छोटे पतले कीट; लीफ कर्ल फैलाते।રૂપેરી, ઉપર તરફ વળ અને ઉઝરડા; નાના પાતળા જીવડાં; પાન વળ ફેલાવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Blue sticky traps, neem, adequate moisture, recommended insecticide at threshold; rotate.नीले चिपचिपे ट्रैप, नीम, पर्याप्त नमी, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी; अदला-बदली।વાદળી સ્ટીકી ટ્રેપ, લીમડો, પૂરતો ભેજ, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક; ફેરબદલી.
Mites (broad/yellow)माइट्स (पीला/चौड़ा)કથીરી (પીળી/પહોળી)
Signsलक्षणચિહ્નો: Downward leaf curl, leathery, bronzed underside; brittle growing tips.नीचे की ओर मुड़ान, चमड़े जैसी, ताम्र निचली सतह; भंगुर शीर्ष।નીચે તરફ વળ, ચામડા જેવી, તાંબા રંગની નીચલી સપાટી; બરડ ટોચ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Keep crop unstressed, sulphur or a recommended acaricide; avoid overusing broad insecticides.फसल तनावमुक्त रखें, सल्फर या अनुशंसित माइट-नाशी; व्यापक कीटनाशी अधिक न लें।પાક તાણમુક્ત રાખો, સલ્ફર કે ભલામણ કથીરીનાશક; વ્યાપક કીટનાશક વધુ ન વાપરો.
Aphidsमाहू (एफिड)મોલો (એફિડ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Clusters on tender shoots; sticky honeydew and sooty mould; spread viruses.कोमल प्ररोहों पर झुंड; चिपचिपा स्राव व काली फफूँद; विषाणु फैलाते।કૂમળા અંકુર પર ઝૂમખાં; ચીકણો સ્રાવ અને કાળી ફૂગ; વાઇરસ ફેલાવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Yellow sticky traps, neem, natural enemies (ladybirds), recommended insecticide if heavy.पीले चिपचिपे ट्रैप, नीम, प्राकृतिक शत्रु (लेडीबर्ड), अधिक हो तो अनुशंसित कीटनाशी।પીળા સ્ટીકી ટ્રેપ, લીમડો, કુદરતી શત્રુ (દાળિયા), વધુ હોય તો ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Flower & fruit dropफूल व फल झड़नाફૂલ અને ફળ ખરવું
Causeकारणકારણ: Heavy shedding of flowers and young fruit from heat, water stress, or excess nitrogen.गर्मी, जल-तनाव या अधिक नाइट्रोजन से फूल व छोटे फल का अधिक झड़ना।ગરમી, પાણી-તાણ કે વધુ નાઇટ્રોજનથી ફૂલ અને નાના ફળનું વધુ ખરવું.
Fixउपायઉપાય: Even watering, balanced feeding, avoid extreme-heat sowing, light shade in peak summer.समान सिंचाई, संतुलित पोषण, अति-गर्मी में बुवाई नहीं, चरम गर्मी में हल्की छाया।સમાન પિયત, સંતુલિત પોષણ, અતિ-ગરમીમાં વાવણી નહિ, સખત ઉનાળે હળવી છાંય.
Sun scaldसूर्य झुलसाસૂર્ય દાઝ
Causeकारणકારણ: Pale, papery, sunken patches on fruit exposed to strong sun.तेज़ धूप में आए फल पर हल्के, कागज़ी, धँसे धब्बे।તેજ તડકે આવેલા ફળ પર આછા, કાગળ જેવા, ધસેલા ડાઘ.
Fixउपायઉપાય: Keep a healthy canopy, avoid heavy pruning, manage leaf-loss diseases.स्वस्थ छत्र रखें, अधिक काट-छाँट न करें, पत्ती-हानि रोग प्रबंधन।તંદુરસ્ત છત્ર રાખો, વધુ છાંટણી ટાળો, પાન-હાનિ રોગ વ્યવસ્થાપન.
Fruit crackingफल का फटनाફળ ફાટવું
Causeकारणકારણ: Skin cracks from sudden watering after a dry spell, or rain at maturity.सूखे बाद अचानक सिंचाई या परिपक्वता पर बारिश से छिलका फटता।સૂકા પછી અચાનક પિયત કે પાકવા વખતે વરસાદથી છાલ ફાટે.
Fixउपायઉપાય: Even moisture, mulch, timely harvest.समान नमी, मल्च, समय पर तुड़ाई।સમાન ભેજ, મલ્ચ, સમયસર વીણી.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Lower leaves pale/yellow; weak, spindly plants with few fruit.निचली पत्तियाँ हल्की/पीली; कमज़ोर, पतले पौधे, कम फल।નીચેના પાન આછા/પીળા; નબળા, પાતળા છોડ, ઓછા ફળ.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen doses; add organic manure.नाइट्रोजन विभाजित मात्रा; जैविक खाद डालें।નાઇટ્રોજન વિભાજિત માત્રામાં; સેન્દ્રિય ખાતર.
Potassium (K)पोटैशियम (K)પોટાશ (K)
Signsलक्षणચિહ્નો: Margin scorch on older leaves; weak stems and poor fruit fill.पुरानी पत्तियों के किनारे झुलसे; कमज़ोर तना, खराब फल भराव।જૂના પાનની કિનારી દાઝે; નબળા થડ, ખરાબ ફળ ભરાવ.
Fixउपायઉપાય: Apply potash; keep moisture even.पोटाश दें; नमी समान रखें।પોટાશ આપો; ભેજ સમાન રાખો.
Magnesium (Mg)मैग्नीशियम (Mg)મેગ્નેશિયમ (Mg)
Signsलक्षणચિહ્નો: Interveinal yellowing of older leaves; veins stay green.पुरानी पत्तियों में शिरा-मध्य पीलापन; शिराएँ हरी।જૂના પાનમાં નસ-વચ્ચે પીળાશ; નસો લીલી.
Fixउपायઉપાય: Magnesium sulphate spray or soil application.मैग्नीशियम सल्फेट छिड़काव/मृदा प्रयोग।મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ છંટકાવ/જમીન પ્રયોગ.
Calcium (Ca)कैल्शियम (Ca)કેલ્શિયમ (Ca)
Signsलक्षणચિહ્નો: Blossom-end rot and distorted growing tips under uneven moisture.असमान नमी पर पुष्पांत सड़न व विकृत शीर्ष।અસમાન ભેજે ફૂલ-છેડાનો સડો અને વિકૃત ટોચ.
Fixउपायઉપાય: Steady moisture plus calcium (gypsum/calcium nitrate).स्थिर नमी व कैल्शियम (जिप्सम/कैल्शियम नाइट्रेट)।સ્થિર ભેજ અને કેલ્શિયમ (જિપ્સમ/કેલ્શિયમ નાઇટ્રેટ).
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.
Chilliमिर्चમરચાં — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Anthracnose / fruit rotएंथ्रेक्नोज़ / फल सड़नએન્થ્રેક્નોઝ / ફળ સડો
Signsलक्षणચિહ્નો: Sunken dark spots with pink-black centres on ripening fruit; fruit rots and drops.पकते फल पर धँसे गहरे धब्बे, गुलाबी-काला केंद्र; फल सड़कर गिरता।પાકતા ફળ પર ધસેલા ઘેરા ડાઘ, ગુલાબી-કાળું કેન્દ્ર; ફળ સડી ખરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clean disease-free seed, remove infected fruit, avoid leaf wetness, recommended fungicide from fruit set.रोगमुक्त बीज, संक्रमित फल हटाएँ, पत्तियाँ गीली न रहें, फल लगने से अनुशंसित फफूँदनाशी।રોગમુક્ત બીજ, ચેપગ્રસ્ત ફળ કાઢો, પાન ભીના ન રહે, ફળ બેસતા ભલામણ ફૂગનાશક.
Damping-offआर्द्र गलनભીનો સડો (ડેમ્પિંગ-ઓફ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Seedlings rot at the soil line and topple in the nursery.पौध भूमि-रेखा पर सड़कर नर्सरी में गिरती।રોપા જમીન-રેખાએ સડી ધરુવાડિયામાં ઢળે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Treated seed, raised well-drained beds, Trichoderma, avoid over-watering and crowding.उपचारित बीज, ऊँची जल-निकास क्यारियाँ, ट्राइकोडर्मा, अधिक पानी व भीड़ से बचें।માવજતવાળું બીજ, ઊંચા નિતારવાળા ક્યારા, ટ્રાઇકોડર્મા, વધુ પાણી અને ગીચતા ટાળો.
Bacterial leaf spotजीवाणु पर्ण धब्बाજીવાણુ પાન ડાઘ
Signsलक्षणચિહ્નો: Small water-soaked spots turning brown with yellow halos; leaves drop.छोटे जल-युक्त धब्बे भूरे होते, पीला घेरा; पत्तियाँ गिरतीं।નાના પાણીપોચા ડાઘ ભૂરા થાય, પીળું કૂંડાળું; પાન ખરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clean seed, avoid overhead water and field work when wet, copper-based spray.स्वच्छ बीज, ऊपर से सिंचाई व गीले में काम न करें, ताम्र-आधारित छिड़काव।ચોખ્ખું બીજ, ઉપરથી પિયત અને ભીનામાં કામ ટાળો, તાંબા-આધારિત છંટકાવ.
Leaf curl complexपर्ण मोड़न समूहપાન વળ સંકુલ
Signsलक्षणચિહ્નો: Leaves curl upward, crinkle and bunch; plants stunted with few fruit.पत्तियाँ ऊपर मुड़तीं, सिकुड़तीं, गुच्छे; पौधे बौने, कम फल।પાન ઉપર વળે, કરચલી, ઝૂમખાં; છોડ ઠીંગણા, ઓછા ફળ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Control whitefly and thrips early, tolerant types, net nursery, remove infected plants.सफेद मक्खी व थ्रिप्स जल्दी रोकें, सहनशील किस्में, जाली नर्सरी, संक्रमित पौधे हटाएँ।સફેદ માખી અને થ્રિપ્સ વહેલા કાબૂમાં, સહનશીલ જાત, જાળી ધરુવાડિયું, ચેપગ્રસ્ત છોડ કાઢો.
Pestsकीटજીવાત
Thripsथ्रिप्सથ્રિપ્સ
Signsलक्षणચિહ્નો: Silvery, upward leaf curl and scarring; tiny slender insects; spread leaf curl.चाँदी-सी, ऊपर की ओर मुड़ान व खुरचन; छोटे पतले कीट; लीफ कर्ल फैलाते।રૂપેરી, ઉપર તરફ વળ અને ઉઝરડા; નાના પાતળા જીવડાં; પાન વળ ફેલાવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Blue sticky traps, neem, adequate moisture, recommended insecticide at threshold; rotate.नीले चिपचिपे ट्रैप, नीम, पर्याप्त नमी, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी; अदला-बदली।વાદળી સ્ટીકી ટ્રેપ, લીમડો, પૂરતો ભેજ, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક; ફેરબદલી.
Mites (broad/yellow)माइट्स (पीला/चौड़ा)કથીરી (પીળી/પહોળી)
Signsलक्षणચિહ્નો: Downward leaf curl, leathery, bronzed underside; brittle growing tips.नीचे की ओर मुड़ान, चमड़े जैसी, ताम्र निचली सतह; भंगुर शीर्ष।નીચે તરફ વળ, ચામડા જેવી, તાંબા રંગની નીચલી સપાટી; બરડ ટોચ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Keep crop unstressed, sulphur or a recommended acaricide; avoid overusing broad insecticides.फसल तनावमुक्त रखें, सल्फर या अनुशंसित माइट-नाशी; व्यापक कीटनाशी अधिक न लें।પાક તાણમુક્ત રાખો, સલ્ફર કે ભલામણ કથીરીનાશક; વ્યાપક કીટનાશક વધુ ન વાપરો.
Aphidsमाहू (एफिड)મોલો (એફિડ)
Signsलक्षणચિહ્નો: Clusters on tender shoots; sticky honeydew and sooty mould; spread viruses.कोमल प्ररोहों पर झुंड; चिपचिपा स्राव व काली फफूँद; विषाणु फैलाते।કૂમળા અંકુર પર ઝૂમખાં; ચીકણો સ્રાવ અને કાળી ફૂગ; વાઇરસ ફેલાવે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Yellow sticky traps, neem, natural enemies (ladybirds), recommended insecticide if heavy.पीले चिपचिपे ट्रैप, नीम, प्राकृतिक शत्रु (लेडीबर्ड), अधिक हो तो अनुशंसित कीटनाशी।પીળા સ્ટીકી ટ્રેપ, લીમડો, કુદરતી શત્રુ (દાળિયા), વધુ હોય તો ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Flower & fruit dropफूल व फल झड़नाફૂલ અને ફળ ખરવું
Causeकारणકારણ: Heavy shedding of flowers and young fruit from heat, water stress, or excess nitrogen.गर्मी, जल-तनाव या अधिक नाइट्रोजन से फूल व छोटे फल का अधिक झड़ना।ગરમી, પાણી-તાણ કે વધુ નાઇટ્રોજનથી ફૂલ અને નાના ફળનું વધુ ખરવું.
Fixउपायઉપાય: Even watering, balanced feeding, avoid extreme-heat sowing, light shade in peak summer.समान सिंचाई, संतुलित पोषण, अति-गर्मी में बुवाई नहीं, चरम गर्मी में हल्की छाया।સમાન પિયત, સંતુલિત પોષણ, અતિ-ગરમીમાં વાવણી નહિ, સખત ઉનાળે હળવી છાંય.
Sun scaldसूर्य झुलसाસૂર્ય દાઝ
Causeकारणકારણ: Pale, papery, sunken patches on fruit exposed to strong sun.तेज़ धूप में आए फल पर हल्के, कागज़ी, धँसे धब्बे।તેજ તડકે આવેલા ફળ પર આછા, કાગળ જેવા, ધસેલા ડાઘ.
Fixउपायઉપાય: Keep a healthy canopy, avoid heavy pruning, manage leaf-loss diseases.स्वस्थ छत्र रखें, अधिक काट-छाँट न करें, पत्ती-हानि रोग प्रबंधन।તંદુરસ્ત છત્ર રાખો, વધુ છાંટણી ટાળો, પાન-હાનિ રોગ વ્યવસ્થાપન.
Fruit crackingफल का फटनाફળ ફાટવું
Causeकारणકારણ: Skin cracks from sudden watering after a dry spell, or rain at maturity.सूखे बाद अचानक सिंचाई या परिपक्वता पर बारिश से छिलका फटता।સૂકા પછી અચાનક પિયત કે પાકવા વખતે વરસાદથી છાલ ફાટે.
Fixउपायઉપાય: Even moisture, mulch, timely harvest.समान नमी, मल्च, समय पर तुड़ाई।સમાન ભેજ, મલ્ચ, સમયસર વીણી.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Lower leaves pale/yellow; weak, spindly plants with few fruit.निचली पत्तियाँ हल्की/पीली; कमज़ोर, पतले पौधे, कम फल।નીચેના પાન આછા/પીળા; નબળા, પાતળા છોડ, ઓછા ફળ.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen doses; add organic manure.नाइट्रोजन विभाजित मात्रा; जैविक खाद डालें।નાઇટ્રોજન વિભાજિત માત્રામાં; સેન્દ્રિય ખાતર.
Potassium (K)पोटैशियम (K)પોટાશ (K)
Signsलक्षणચિહ્નો: Margin scorch on older leaves; weak stems and poor fruit fill.पुरानी पत्तियों के किनारे झुलसे; कमज़ोर तना, खराब फल भराव।જૂના પાનની કિનારી દાઝે; નબળા થડ, ખરાબ ફળ ભરાવ.
Fixउपायઉપાય: Apply potash; keep moisture even.पोटाश दें; नमी समान रखें।પોટાશ આપો; ભેજ સમાન રાખો.
Magnesium (Mg)मैग्नीशियम (Mg)મેગ્નેશિયમ (Mg)
Signsलक्षणચિહ્નો: Interveinal yellowing of older leaves; veins stay green.पुरानी पत्तियों में शिरा-मध्य पीलापन; शिराएँ हरी।જૂના પાનમાં નસ-વચ્ચે પીળાશ; નસો લીલી.
Fixउपायઉપાય: Magnesium sulphate spray or soil application.मैग्नीशियम सल्फेट छिड़काव/मृदा प्रयोग।મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ છંટકાવ/જમીન પ્રયોગ.
Calcium (Ca)कैल्शियम (Ca)કેલ્શિયમ (Ca)
Signsलक्षणચિહ્નો: Blossom-end rot and distorted growing tips under uneven moisture.असमान नमी पर पुष्पांत सड़न व विकृत शीर्ष।અસમાન ભેજે ફૂલ-છેડાનો સડો અને વિકૃત ટોચ.
Fixउपायઉપાય: Steady moisture plus calcium (gypsum/calcium nitrate).स्थिर नमी व कैल्शियम (जिप्सम/कैल्शियम नाइट्रेट)।સ્થિર ભેજ અને કેલ્શિયમ (જિપ્સમ/કેલ્શિયમ નાઇટ્રેટ).
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.