Castorअरंडीએરંડા — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Fusarium wiltफ्यूजेरियम उकठाફ્યુઝેરિયમ સુકારો
Signsलक्षणચિહ્નો: Progressive yellowing and wilting from lower leaves up; cut stem shows brown discoloured strands.निचली पत्तियों से ऊपर बढ़ता पीलापन व मुरझाना; तना काटने पर भूरी रेखाएँ।નીચલા પાનથી ઉપર વધતું પીળાશ અને કરમાવું; થડ કાપતાં ભૂરી છટા દેખાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant varieties, treated seed, long rotation, avoid moisture stress and root injury.प्रतिरोधी किस्में, उपचारित बीज, लंबा फसल-चक्र, नमी दबाव व जड़ चोट से बचें।પ્રતિકારક જાત, માવજત બીજ, લાંબી ફેરબદલી, ભેજ તાણ અને મૂળ ઈજા ટાળો.
Grey mould on spikesबालियों पर धूसर फफूँदકંટી પર ભૂખરી ફૂગ
Signsलक्षणચિહ્નો: Fluffy grey growth rots flowering and developing spikes in humid weather; capsules blacken and drop.नमी में पुष्पित व बनती बालियों पर रुई जैसी धूसर वृद्धि सड़न; कैप्सूल काले होकर गिरते।ભેજમાં ફૂલતી અને બનતી કંટી પર રૂ જેવી ભૂખરી વૃદ્ધિ સડો; શીંગ કાળી થઈ ખરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Spacing and airflow, remove infected spikes, resistant types, recommended fungicide in humid spells.दूरी व हवा, संक्रमित बालियाँ हटाएँ, प्रतिरोधी किस्में, नमी में अनुशंसित फफूँदनाशी।અંતર અને હવા, ચેપી કંટી કાઢો, પ્રતિકારક જાત, ભેજમાં ભલામણ ફૂગનાશક.
Leaf blightपर्ण झुलसाપાન ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Brown angular to round spots with rings on leaves; heavy spotting dries and drops foliage.पत्तियों पर छल्लेदार भूरे कोणीय/गोल धब्बे; अधिक होने पर पत्तियाँ सूखकर गिरतीं।પાન પર કડાવાળા ભૂરા ખૂણાદાર/ગોળ ડાઘ; વધુ થાય તો પાન સુકાઈ ખરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clean seed, remove crop debris, spacing for airflow, recommended fungicide at first spots.स्वच्छ बीज, फसल-अवशेष हटाएँ, हवा हेतु दूरी, पहले धब्बों पर अनुशंसित फफूँदनाशी।ચોખ્ખું બીજ, પાક-કચરો કાઢો, હવા માટે અંતર, પ્રથમ ડાઘે ભલામણ ફૂગનાશક.
Root rotजड़ सड़नમૂળ સડો
Signsलक्षणચિહ્નો: Rotting of roots and stem base causes sudden drying of plants in patches, worst in dry warm soils.जड़ों व तने के आधार की सड़न से पौधे टुकड़ों में अचानक सूखते, सूखी-गर्म मिट्टी में अधिक।મૂળ અને થડના પાયાના સડાથી છોડ ટુકડે અચાનક સુકાય, સૂકી-ગરમ જમીનમાં વધુ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Treated seed, good drainage, avoid moisture stress, rotate with cereals.उपचारित बीज, अच्छी जल-निकासी, नमी दबाव से बचें, अनाजों से फसल-चक्र।માવજત બીજ, સારો નિતાર, ભેજ તાણ ટાળો, ધાન સાથે ફેરબદલી.
Pestsकीटજીવાત
Castor semilooperअरंडी अर्धलूपरએરંડા સેમિલૂપર
Signsलक्षणચિહ્નો: Green looping caterpillars strip leaves rapidly, leaving only veins in severe outbreaks.हरी लूप करती सूँडियाँ तेज़ी से पत्तियाँ खा जातीं, गंभीर में केवल शिराएँ बचतीं।લીલી લૂપ કરતી ઈયળ ઝડપથી પાન ખાય, ગંભીરમાં માત્ર નસ બચે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Monitor, hand-collect early, conserve natural enemies, recommended insecticide at threshold.निगरानी, जल्दी हाथ से बीनें, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।દેખરેખ, વહેલા હાથે વીણો, કુદરતી શત્રુ બચાવો, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Capsule borerकैप्सूल छेदकશીંગ કોરી
Signsलक्षणચિહ્નો: Larvae bore into spikes and capsules and eat the developing seed, leaving frass and holes.सूँडियाँ बालियों व कैप्सूल में घुसकर बनते बीज खातीं, मल व छेद छोड़तीं।ઈયળ કંટી અને શીંગમાં કોરીને બનતા બીજ ખાય, હગાર અને કાણાં છોડે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Monitor spikes, remove bored capsules, pheromone traps, recommended insecticide at threshold.बालियाँ जाँचें, ग्रस्त कैप्सूल हटाएँ, फेरोमोन ट्रैप, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।કંટી તપાસો, ગ્રસ્ત શીંગ કાઢો, ફેરોમોન ટ્રેપ, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Whiteflyसफेद मक्खीસફેદ માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny white flies on the leaf underside suck sap; honeydew, sooty mould and virus spread follow.पत्ती की निचली सतह पर छोटी सफेद मक्खियाँ रस चूसतीं; स्राव, काली फफूँद व विषाणु फैलाव।પાનની નીચે નાની સફેદ માખી રસ ચૂસે; સ્રાવ, કાળી ફૂગ અને વાયરસ ફેલાવો.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Yellow sticky traps, conserve natural enemies, neem, recommended insecticide at threshold.पीले चिपचिपे ट्रैप, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ, नीम, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।પીળા ચીકણા ટ્રેપ, કુદરતી શત્રુ બચાવો, લીમડો, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Capsule crackingकैप्सूल फटनाશીંગ ફાટવી
Causeकारणકારણ: Fluctuating moisture and heat cause capsules to crack and shed seed before harvest.अस्थिर नमी व गर्मी से कैप्सूल फटकर कटाई से पहले बीज गिरातीं।અસ્થિર ભેજ અને ગરમીથી શીંગ ફાટી કાપણી પહેલાં બીજ ખેરે.
Fixउपायઉપાય: Even irrigation, avoid moisture swings, harvest spikes at the right maturity in stages.समान सिंचाई, नमी उतार-चढ़ाव से बचें, सही परिपक्वता पर चरणों में बालियाँ काटें।એકસરખું પિયત, ભેજ વધઘટ ટાળો, યોગ્ય પાકે તબક્કાવાર કંટી કાપો.
Spike drop / sheddingबाली गिरना / झड़नाકંટી ખરવી / ઝરવી
Causeकारणકારણ: Heat, moisture stress or poor nutrition make flowers and young spikes drop, cutting capsule number.गर्मी, नमी दबाव या कमज़ोर पोषण से फूल व नई बालियाँ गिरतीं, कैप्सूल कम।ગરમી, ભેજ તાણ કે નબળા પોષણથી ફૂલ અને નવી કંટી ખરે, શીંગ ઓછી.
Fixउपायઉપાય: Steady moisture and balanced nutrition through flowering, avoid stress at spike formation.फूल से बाली बनने तक स्थिर नमी व संतुलित पोषण, दबाव से बचें।ફૂલથી કંટી બનવા સુધી સ્થિર ભેજ અને સંતુલિત પોષણ, તાણ ટાળો.
Poor spike fillingखराब बाली भरावનબળી કંટી ભરાવ
Causeकारणકારણ: High heat or moisture stress during capsule fill gives light, partly filled capsules.कैप्सूल भरते समय अधिक गर्मी/नमी दबाव से हल्की, अधूरी कैप्सूल।શીંગ ભરાતી વખતે વધુ ગરમી/ભેજ તાણથી હલકી, અધૂરી શીંગ.
Fixउपायઉપાય: Ensure moisture at capsule fill, balanced potassium, avoid late-season stress.कैप्सूल भराव पर नमी, संतुलित पोटैशियम, अंत-मौसम दबाव से बचें।શીંગ ભરાવે ભેજ, સંતુલિત પોટાશ, અંતિમ ઋતુ તાણ ટાળો.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves pale green to yellow, plants small with thin stems and few spikes.पुरानी पत्तियाँ हल्की हरी से पीली, पौधे छोटे, पतले तने व कम बालियाँ।જૂના પાન આછા લીલા થી પીળા, છોડ નાના, પાતળા થડ અને ઓછી કંટી.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen with manure; top-dress after each spike harvest.खाद के साथ नाइट्रोजन विभाजित; प्रत्येक बाली कटाई बाद टॉप-ड्रेस।ખાતર સાથે નાઇટ્રોજન વિભાજિત; દરેક કંટી કાપણી પછી ટોપ-ડ્રેસ.
Potassium (K)पोटैशियम (K)પોટાશ (K)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaf margins scorch and brown; weak stems, poor capsule fill and lodging.पुरानी पत्तियों के किनारे झुलसे व भूरे; कमज़ोर तने, अधूरी कैप्सूल व गिरना।જૂના પાનની કિનારી બળે અને ભૂરી; નબળા થડ, અધૂરી શીંગ અને ઢળવું.
Fixउपायઉપાય: Apply potassium per soil test; balance with nitrogen for strong spikes.मृदा जाँच अनुसार पोटैशियम; मज़बूत बालियों हेतु नाइट्रोजन से संतुलन।જમીન ચકાસણી મુજબ પોટાશ; મજબૂત કંટી માટે નાઇટ્રોજન સાથે સંતુલન.
Iron (Fe)लोहा (Fe)લોહ (Fe)
Signsलक्षणચિહ્નો: Youngest leaves yellow between green veins; common on lime-rich or waterlogged soils.सबसे नई पत्तियाँ हरी शिराओं के बीच पीली; चूना-युक्त/जल-भराव मिट्टी में सामान्य।સૌથી નવા પાન લીલી નસો વચ્ચે પીળા; ચૂનાવાળી/પાણી ભરાતી જમીનમાં સામાન્ય.
Fixउपायઉપાય: Foliar ferrous sulphate; improve drainage and soil organic matter.पर्ण फेरस सल्फेट; जल-निकासी व मृदा जैविक पदार्थ सुधारें।પર્ણ ફેરસ સલ્ફેટ; નિતાર અને જમીન સેન્દ્રિય તત્વ સુધારો.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.
Castorअरंडीએરંડા — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર
Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.
Diseasesरोगરોગ
Fusarium wiltफ्यूजेरियम उकठाફ્યુઝેરિયમ સુકારો
Signsलक्षणચિહ્નો: Progressive yellowing and wilting from lower leaves up; cut stem shows brown discoloured strands.निचली पत्तियों से ऊपर बढ़ता पीलापन व मुरझाना; तना काटने पर भूरी रेखाएँ।નીચલા પાનથી ઉપર વધતું પીળાશ અને કરમાવું; થડ કાપતાં ભૂરી છટા દેખાય.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant varieties, treated seed, long rotation, avoid moisture stress and root injury.प्रतिरोधी किस्में, उपचारित बीज, लंबा फसल-चक्र, नमी दबाव व जड़ चोट से बचें।પ્રતિકારક જાત, માવજત બીજ, લાંબી ફેરબદલી, ભેજ તાણ અને મૂળ ઈજા ટાળો.
Grey mould on spikesबालियों पर धूसर फफूँदકંટી પર ભૂખરી ફૂગ
Signsलक्षणચિહ્નો: Fluffy grey growth rots flowering and developing spikes in humid weather; capsules blacken and drop.नमी में पुष्पित व बनती बालियों पर रुई जैसी धूसर वृद्धि सड़न; कैप्सूल काले होकर गिरते।ભેજમાં ફૂલતી અને બનતી કંટી પર રૂ જેવી ભૂખરી વૃદ્ધિ સડો; શીંગ કાળી થઈ ખરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Spacing and airflow, remove infected spikes, resistant types, recommended fungicide in humid spells.दूरी व हवा, संक्रमित बालियाँ हटाएँ, प्रतिरोधी किस्में, नमी में अनुशंसित फफूँदनाशी।અંતર અને હવા, ચેપી કંટી કાઢો, પ્રતિકારક જાત, ભેજમાં ભલામણ ફૂગનાશક.
Leaf blightपर्ण झुलसाપાન ઝાળ
Signsलक्षणચિહ્નો: Brown angular to round spots with rings on leaves; heavy spotting dries and drops foliage.पत्तियों पर छल्लेदार भूरे कोणीय/गोल धब्बे; अधिक होने पर पत्तियाँ सूखकर गिरतीं।પાન પર કડાવાળા ભૂરા ખૂણાદાર/ગોળ ડાઘ; વધુ થાય તો પાન સુકાઈ ખરે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clean seed, remove crop debris, spacing for airflow, recommended fungicide at first spots.स्वच्छ बीज, फसल-अवशेष हटाएँ, हवा हेतु दूरी, पहले धब्बों पर अनुशंसित फफूँदनाशी।ચોખ્ખું બીજ, પાક-કચરો કાઢો, હવા માટે અંતર, પ્રથમ ડાઘે ભલામણ ફૂગનાશક.
Root rotजड़ सड़नમૂળ સડો
Signsलक्षणચિહ્નો: Rotting of roots and stem base causes sudden drying of plants in patches, worst in dry warm soils.जड़ों व तने के आधार की सड़न से पौधे टुकड़ों में अचानक सूखते, सूखी-गर्म मिट्टी में अधिक।મૂળ અને થડના પાયાના સડાથી છોડ ટુકડે અચાનક સુકાય, સૂકી-ગરમ જમીનમાં વધુ.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Treated seed, good drainage, avoid moisture stress, rotate with cereals.उपचारित बीज, अच्छी जल-निकासी, नमी दबाव से बचें, अनाजों से फसल-चक्र।માવજત બીજ, સારો નિતાર, ભેજ તાણ ટાળો, ધાન સાથે ફેરબદલી.
Pestsकीटજીવાત
Castor semilooperअरंडी अर्धलूपरએરંડા સેમિલૂપર
Signsलक्षणચિહ્નો: Green looping caterpillars strip leaves rapidly, leaving only veins in severe outbreaks.हरी लूप करती सूँडियाँ तेज़ी से पत्तियाँ खा जातीं, गंभीर में केवल शिराएँ बचतीं।લીલી લૂપ કરતી ઈયળ ઝડપથી પાન ખાય, ગંભીરમાં માત્ર નસ બચે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Monitor, hand-collect early, conserve natural enemies, recommended insecticide at threshold.निगरानी, जल्दी हाथ से बीनें, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।દેખરેખ, વહેલા હાથે વીણો, કુદરતી શત્રુ બચાવો, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Capsule borerकैप्सूल छेदकશીંગ કોરી
Signsलक्षणચિહ્નો: Larvae bore into spikes and capsules and eat the developing seed, leaving frass and holes.सूँडियाँ बालियों व कैप्सूल में घुसकर बनते बीज खातीं, मल व छेद छोड़तीं।ઈયળ કંટી અને શીંગમાં કોરીને બનતા બીજ ખાય, હગાર અને કાણાં છોડે.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Monitor spikes, remove bored capsules, pheromone traps, recommended insecticide at threshold.बालियाँ जाँचें, ग्रस्त कैप्सूल हटाएँ, फेरोमोन ट्रैप, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।કંટી તપાસો, ગ્રસ્ત શીંગ કાઢો, ફેરોમોન ટ્રેપ, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Whiteflyसफेद मक्खीસફેદ માખી
Signsलक्षणચિહ્નો: Tiny white flies on the leaf underside suck sap; honeydew, sooty mould and virus spread follow.पत्ती की निचली सतह पर छोटी सफेद मक्खियाँ रस चूसतीं; स्राव, काली फफूँद व विषाणु फैलाव।પાનની નીચે નાની સફેદ માખી રસ ચૂસે; સ્રાવ, કાળી ફૂગ અને વાયરસ ફેલાવો.
Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Yellow sticky traps, conserve natural enemies, neem, recommended insecticide at threshold.पीले चिपचिपे ट्रैप, प्राकृतिक शत्रु बचाएँ, नीम, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।પીળા ચીકણા ટ્રેપ, કુદરતી શત્રુ બચાવો, લીમડો, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
Capsule crackingकैप्सूल फटनाશીંગ ફાટવી
Causeकारणકારણ: Fluctuating moisture and heat cause capsules to crack and shed seed before harvest.अस्थिर नमी व गर्मी से कैप्सूल फटकर कटाई से पहले बीज गिरातीं।અસ્થિર ભેજ અને ગરમીથી શીંગ ફાટી કાપણી પહેલાં બીજ ખેરે.
Fixउपायઉપાય: Even irrigation, avoid moisture swings, harvest spikes at the right maturity in stages.समान सिंचाई, नमी उतार-चढ़ाव से बचें, सही परिपक्वता पर चरणों में बालियाँ काटें।એકસરખું પિયત, ભેજ વધઘટ ટાળો, યોગ્ય પાકે તબક્કાવાર કંટી કાપો.
Spike drop / sheddingबाली गिरना / झड़नाકંટી ખરવી / ઝરવી
Causeकारणકારણ: Heat, moisture stress or poor nutrition make flowers and young spikes drop, cutting capsule number.गर्मी, नमी दबाव या कमज़ोर पोषण से फूल व नई बालियाँ गिरतीं, कैप्सूल कम।ગરમી, ભેજ તાણ કે નબળા પોષણથી ફૂલ અને નવી કંટી ખરે, શીંગ ઓછી.
Fixउपायઉપાય: Steady moisture and balanced nutrition through flowering, avoid stress at spike formation.फूल से बाली बनने तक स्थिर नमी व संतुलित पोषण, दबाव से बचें।ફૂલથી કંટી બનવા સુધી સ્થિર ભેજ અને સંતુલિત પોષણ, તાણ ટાળો.
Poor spike fillingखराब बाली भरावનબળી કંટી ભરાવ
Causeकारणકારણ: High heat or moisture stress during capsule fill gives light, partly filled capsules.कैप्सूल भरते समय अधिक गर्मी/नमी दबाव से हल्की, अधूरी कैप्सूल।શીંગ ભરાતી વખતે વધુ ગરમી/ભેજ તાણથી હલકી, અધૂરી શીંગ.
Fixउपायઉપાય: Ensure moisture at capsule fill, balanced potassium, avoid late-season stress.कैप्सूल भराव पर नमी, संतुलित पोटैशियम, अंत-मौसम दबाव से बचें।શીંગ ભરાવે ભેજ, સંતુલિત પોટાશ, અંતિમ ઋતુ તાણ ટાળો.
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves pale green to yellow, plants small with thin stems and few spikes.पुरानी पत्तियाँ हल्की हरी से पीली, पौधे छोटे, पतले तने व कम बालियाँ।જૂના પાન આછા લીલા થી પીળા, છોડ નાના, પાતળા થડ અને ઓછી કંટી.
Fixउपायઉપાય: Split nitrogen with manure; top-dress after each spike harvest.खाद के साथ नाइट्रोजन विभाजित; प्रत्येक बाली कटाई बाद टॉप-ड्रेस।ખાતર સાથે નાઇટ્રોજન વિભાજિત; દરેક કંટી કાપણી પછી ટોપ-ડ્રેસ.
Potassium (K)पोटैशियम (K)પોટાશ (K)
Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaf margins scorch and brown; weak stems, poor capsule fill and lodging.पुरानी पत्तियों के किनारे झुलसे व भूरे; कमज़ोर तने, अधूरी कैप्सूल व गिरना।જૂના પાનની કિનારી બળે અને ભૂરી; નબળા થડ, અધૂરી શીંગ અને ઢળવું.
Fixउपायઉપાય: Apply potassium per soil test; balance with nitrogen for strong spikes.मृदा जाँच अनुसार पोटैशियम; मज़बूत बालियों हेतु नाइट्रोजन से संतुलन।જમીન ચકાસણી મુજબ પોટાશ; મજબૂત કંટી માટે નાઇટ્રોજન સાથે સંતુલન.
Iron (Fe)लोहा (Fe)લોહ (Fe)
Signsलक्षणચિહ્નો: Youngest leaves yellow between green veins; common on lime-rich or waterlogged soils.सबसे नई पत्तियाँ हरी शिराओं के बीच पीली; चूना-युक्त/जल-भराव मिट्टी में सामान्य।સૌથી નવા પાન લીલી નસો વચ્ચે પીળા; ચૂનાવાળી/પાણી ભરાતી જમીનમાં સામાન્ય.
Fixउपायઉપાય: Foliar ferrous sulphate; improve drainage and soil organic matter.पर्ण फेरस सल्फेट; जल-निकासी व मृदा जैविक पदार्थ सुधारें।પર્ણ ફેરસ સલ્ફેટ; નિતાર અને જમીન સેન્દ્રિય તત્વ સુધારો.
IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ
Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.
Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો
Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.