Skip to Content
Brinjal (Eggplant) — Plant Protection: Diseases, Pests, Disorders & Deficiencies | KisanGuide
Languageभाषाભાષા
Plant Protectionफसल सुरक्षाપાક સંરક્ષણ · Solanaceae

Brinjal (Eggplant)बैंगनરીંગણ — Diseases, Pests & Disorders— रोग, कीट व विकार— રોગ, જીવાત અને વિકાર

Its common diseases, pests, physiological disorders and nutrient deficiencies — with simple, IPM-first fixes.इसके सामान्य रोग, कीट, शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी — सरल, IPM-आधारित उपाय सहित।તેના સામાન્ય રોગ, જીવાત, શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ — સરળ, IPM-આધારિત ઉપાય સાથે.

Familyकुलકુળ
Solanaceae
Diseasesरोगરોગ
4
Pestsकीटજીવાત
3
Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર
3
Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ
4
Showदिखाएँબતાવો

Diseasesरोगરોગ

Phomopsis blight & fruit rotफोमोप्सिस अंगमारी व फल सड़नફોમોપ્સિસ ઝાળ અને ફળ સડો

Fungalफफूँद जनितફૂગજન્ય

Signsलक्षणચિહ્નો: Grey-brown spots on leaves and stems; soft, sunken rotting patches on fruit.पत्तियों-तनों पर धूसर-भूरे धब्बे; फल पर मुलायम, धँसे सड़न।પાન-થડ પર ભૂખરા-ભૂરા ડાઘ; ફળ પર પોચા, ધસેલા સડા.

Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clean seed, remove infected fruit, crop rotation, recommended fungicide.स्वच्छ बीज, संक्रमित फल हटाएँ, फसल-चक्र, अनुशंसित फफूँदनाशी।ચોખ્ખું બીજ, ચેપગ્રસ્ત ફળ કાઢો, ફેરબદલી, ભલામણ ફૂગનાશક.

Bacterial wiltजीवाणु म्लानिજીવાણુ સુકારો

Bacterialजीवाणु जनितજીવાણુજન્ય

Signsलक्षणચિહ્નો: Sudden wilting with leaves still green; a cut stem oozes milky ooze in water.पत्तियाँ हरी रहते अचानक मुरझाना; कटा तना पानी में दूधिया स्राव।પાન લીલા છતાં અચાનક ચીમળાવું; કાપેલ થડ પાણીમાં દૂધિયો સ્રાવ.

Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Resistant or grafted plants, long rotation, raised beds, remove wilted plants with soil.प्रतिरोधी/ग्राफ्टेड पौधे, लंबा फसल-चक्र, ऊँची क्यारियाँ, मुरझाए पौधे मिट्टी सहित हटाएँ।પ્રતિકારક/કલમી છોડ, લાંબી ફેરબદલી, ઊંચા ક્યારા, ચીમળાયેલ છોડ માટી સહિત કાઢો.

Damping-offआर्द्र गलनભીનો સડો (ડેમ્પિંગ-ઓફ)

Fungalफफूँद जनितફૂગજન્ય

Signsलक्षणચિહ્નો: Nursery seedlings rot at the base and collapse.नर्सरी पौध तल पर सड़कर गिरती।ધરુવાડિયાના રોપા તળે સડી ઢળે.

Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Treated seed, raised beds, Trichoderma, avoid over-watering.उपचारित बीज, ऊँची क्यारियाँ, ट्राइकोडर्मा, अधिक पानी से बचें।માવજતવાળું બીજ, ઊંચા ક્યારા, ટ્રાઇકોડર્મા, વધુ પાણી ટાળો.

Little leaf (phytoplasma)लघु पर्ण (फाइटोप्लाज़्मा)લઘુ પાન (ફાયટોપ્લાઝ્મા)

Bacterialजीवाणु जनितજીવાણુજન્ય

Signsलक्षणચિહ્નો: Leaves become tiny, pale and crowded; plants bushy and sterile.पत्तियाँ छोटी, हल्की व सघन; पौधे झाड़ीनुमा, बंजर।પાન નાના, આછા અને ગીચ; છોડ ઝાંખરા, વાંઝિયા.

Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Control leafhoppers, remove and destroy affected plants, use healthy seedlings.फुदका रोकें, प्रभावित पौधे हटाकर नष्ट करें, स्वस्थ पौध लें।તડતડિયાં કાબૂમાં, અસરગ્રસ્ત છોડ કાઢી નાશ કરો, તંદુરસ્ત રોપા વાપરો.

Pestsकीटજીવાત

Shoot & fruit borerप्ररोह व फल छेदकઅંકુર અને ફળ કોરનાર ઈયળ

Pestकीटજીવાત

Signsलक्षणચિહ્નો: Wilting 'dead hearts' in shoots; bore-holes and tunnels in fruit.प्ररोह में मुरझाए 'डेड हार्ट'; फल में छेद व सुरंग।અંકુરમાં ચીમળાયેલ 'ડેડ હાર્ટ'; ફળમાં કાણાં અને ભોગ.

Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Clip and destroy bored shoots/fruit, pheromone traps, avoid calendar spraying, recommended insecticide on young larvae.छेदित प्ररोह/फल काटकर नष्ट करें, फेरोमोन ट्रैप, तय-तारीख छिड़काव नहीं, छोटी इल्ली पर अनुशंसित कीटनाशी।કોરાયેલ અંકુર/ફળ કાપી નાશ કરો, ફેરોમોન ટ્રેપ, નક્કી-તારીખ છંટકાવ નહિ, નાની ઈયળ વખતે ભલામણ કીટનાશક.

Jassids (leafhoppers)फुदका (जैसिड)તડતડિયાં (જેસિડ)

Pestकीटજીવાત

Signsलक्षणચિહ્નો: Leaves yellow, curl down and scorch at the margins (hopperburn); carry little leaf.पत्तियाँ पीली, नीचे मुड़तीं, किनारे झुलसे (हॉपरबर्न); लघु पर्ण फैलाते।પાન પીળા, નીચે વળે, કિનારી દાઝે (હોપરબર્ન); લઘુ પાન ફેલાવે.

Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Neem, yellow sticky traps, recommended insecticide at threshold.नीम, पीले चिपचिपे ट्रैप, सीमा पर अनुशंसित कीटनाशी।લીમડો, પીળા સ્ટીકી ટ્રેપ, મર્યાદાએ ભલામણ કીટનાશક.

Whitefly & aphidsसफेद मक्खी व माहूસફેદ માખી અને મોલો

Pestकीटજીવાત

Signsलक्षणચિહ્નો: Sticky honeydew and sooty mould; sap loss; virus spread.चिपचिपा स्राव व काली फफूँद; रस-हानि; विषाणु प्रसार।ચીકણો સ્રાવ અને કાળી ફૂગ; રસ-હાનિ; વાઇરસ ફેલાવો.

Manageप्रबंधनવ્યવસ્થાપન: Yellow sticky traps, neem, natural enemies, recommended insecticide if heavy.पीले चिपचिपे ट्रैप, नीम, प्राकृतिक शत्रु, अधिक हो तो अनुशंसित कीटनाशी।પીળા સ્ટીકી ટ્રેપ, લીમડો, કુદરતી શત્રુ, વધુ હોય તો ભલામણ કીટનાશક.

Physiological disordersशारीरिक विकारશારીરિક વિકાર

Flower drop / poor setफूल झड़ना / खराब फल-बंधફૂલ ખરવું / ખરાબ ફળ-બંધ

Disorderविकारવિકાર

Causeकारणકારણ: Flowers shed under heat, cold, water stress or heavy shade.गर्मी, ठंड, जल-तनाव या घनी छाया में फूल झड़ते।ગરમી, ઠંડી, પાણી-તાણ કે ગાઢ છાંયમાં ફૂલ ખરે.

Fixउपायઉપાય: Even moisture, balanced feeding, right season, good sunlight.समान नमी, संतुलित पोषण, सही ऋतु, अच्छी धूप।સમાન ભેજ, સંતુલિત પોષણ, યોગ્ય ઋતુ, સારો તડકો.

Fruit malformationफल विकृतिફળ વિકૃતિ

Disorderविकारવિકાર

Causeकारणકારણ: Misshapen, corky or cracked fruit from cold, poor pollination or boron shortage.ठंड, कमज़ोर परागण या बोरॉन की कमी से बेढंगा, कॉर्की या फटा फल।ઠંડી, નબળું પરાગનયન કે બોરોન ઉણપથી બેડોળ, કોર્કી કે ફાટેલ ફળ.

Fixउपायઉપાય: Avoid cold at flowering, steady moisture, correct boron if low.फूल समय ठंड से बचें, स्थिर नमी, कमी हो तो बोरॉन सुधारें।ફૂલ વખતે ઠંડી ટાળો, સ્થિર ભેજ, ઉણપ હોય તો બોરોન સુધારો.

Fruit-end rot from stressतनाव से फल-सिरा सड़नતાણથી ફળ-છેડા સડો

Disorderविकारવિકાર

Causeकारणકારણ: Soft rot at the fruit end under erratic watering.अनियमित सिंचाई पर फल के सिरे पर मुलायम सड़न।અનિયમિત પિયતે ફળના છેડે પોચો સડો.

Fixउपायઉપાય: Even moisture, mulch, remove affected fruit.समान नमी, मल्च, प्रभावित फल हटाएँ।સમાન ભેજ, મલ્ચ, અસરગ્રસ્ત ફળ કાઢો.

Nutrient deficienciesपोषक तत्व की कमीપોષક તત્વોની ઉણપ

Nitrogen (N)नाइट्रोजन (N)નાઇટ્રોજન (N)

Deficiencyकमीઉણપ

Signsलक्षणચિહ્નો: Older leaves pale/yellow; stunted growth.पुरानी पत्तियाँ हल्की/पीली; बौनी वृद्धि।જૂના પાન આછા/પીળા; ઠીંગણી વૃદ્ધિ.

Fixउपायઉપાય: Split nitrogen; add manure.नाइट्रोजन विभाजित; खाद डालें।નાઇટ્રોજન વિભાજિત; ખાતર આપો.

Potassium (K)पोटैशियम (K)પોટાશ (K)

Deficiencyकमीઉણપ

Signsलक्षणચિહ્નો: Older-leaf margin scorch; weak stems and small fruit.पुरानी पत्तियों के किनारे झुलसे; कमज़ोर तना, छोटे फल।જૂના પાનની કિનારી દાઝે; નબળા થડ, નાના ફળ.

Fixउपायઉપાય: Apply potash; keep moisture even.पोटाश दें; नमी समान रखें।પોટાશ આપો; ભેજ સમાન રાખો.

Magnesium (Mg)मैग्नीशियम (Mg)મેગ્નેશિયમ (Mg)

Deficiencyकमीઉણપ

Signsलक्षणચિહ્નો: Interveinal yellowing of older leaves.पुरानी पत्तियों में शिरा-मध्य पीलापन।જૂના પાનમાં નસ-વચ્ચે પીળાશ.

Fixउपायઉપાય: Magnesium sulphate spray.मैग्नीशियम सल्फेट छिड़काव।મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ છંટકાવ.

Boron (B)बोरॉन (B)બોરોન (B)

Deficiencyकमीઉણપ

Signsलक्षणચિહ્નો: Brittle, distorted new growth; corky or cracked fruit.भंगुर, विकृत नई वृद्धि; कॉर्की या फटा फल।બરડ, વિકૃત નવી વૃદ્ધિ; કોર્કી કે ફાટેલ ફળ.

Fixउपायઉપાય: Small, careful borax dose (excess boron is toxic).थोड़ी, सावधान बोरैक्स मात्रा (अधिक बोरॉन विषैला)।થોડી, સાવધ બોરેક્સ માત્રા (વધુ બોરોન ઝેરી).

IPM strategy — from base to tipIPM रणनीति — आधार से शिखरIPM વ્યૂહ — પાયાથી ટોચ

Prevention & resistant varietiesरोकथाम व प्रतिरोधी किस्मेंઅટકાવ અને પ્રતિકારક જાતClean seed, resistant types, rotation, drainageस्वच्छ बीज, प्रतिरोधी किस्में, फसल-चक्र, जल-निकासीચોખ્ખું બીજ, પ્રતિકારક જાત, ફેરબદલી, નિતારણ
Cultural & field hygieneकृषि-क्रियाएँ व खेत स्वच्छताખેતી-ક્રિયા અને ખેતર સ્વચ્છતાSpacing, mulch, remove debris & affected plantsदूरी, मल्च, अवशेष व प्रभावित पौधे हटाएँઅંતર, મલ્ચ, કચરો અને અસરગ્રસ્ત છોડ દૂર કરો
Monitoring & scoutingनिगरानी व सर्वेक्षणદેખરેખ અને સર્વેક્ષણCheck weekly; act at the first signसाप्ताहिक जाँच; पहले लक्षण पर कार्रवाईસાપ્તાહિક તપાસ; પ્રથમ ચિહ્ને પગલાં
Biological & organicजैविक व कार्बनिकજૈવિક અને સેન્દ્રિયTrichoderma, Pseudomonas, neem, natural enemiesट्राइकोडर्मा, स्यूडोमोनास, नीम, प्राकृतिक शत्रुટ્રાઇકોડર્મા, સ્યુડોમોનાસ, લીમડો, કુદરતી શત્રુ
Chemical — last resortरासायनिक — अंतिम उपायરાસાયણિક — છેલ્લો ઉપાયRecommended product at threshold; rotate; follow labelअनुशंसित उत्पाद सीमा पर; अदला-बदली; लेबल मानेंભલામણ ઉત્પાદન મર્યાદાએ; ફેરબદલી; લેબલ પાળો

Build from the bottom up — chemicals are the last, smallest step. Physiological disorders and nutrient deficiencies are fixed by correcting the cause (water, nutrition, weather), not by spraying.नीचे से ऊपर बनाएँ — रसायन अंतिम, सबसे छोटा कदम। शारीरिक विकार व पोषक तत्व की कमी कारण (पानी, पोषण, मौसम) सुधारने से ठीक होते हैं, छिड़काव से नहीं।નીચેથી ઉપર બનાવો — રસાયણ છેલ્લું, સૌથી નાનું પગલું. શારીરિક વિકાર અને પોષક તત્વોની ઉણપ કારણ (પાણી, પોષણ, હવામાન) સુધારવાથી મટે, છંટકાવથી નહિ.

Use crop-protection inputs safelyफसल-सुरक्षा उत्पाद सुरक्षित रूप से उपयोग करेंપાક-સંરક્ષણ ઇનપુટ સલામત રીતે વાપરો

Always read and follow the label. Use the correct dose. Wear gloves and a mask while mixing and spraying, and respect the pre-harvest interval. Put IPM first and treat chemicals as a last resort.हमेशा लेबल पढ़ें और मानें। सही मात्रा लें। मिलाते-छिड़कते समय दस्ताने-मास्क पहनें, और कटाई-पूर्व अंतराल का पालन करें। IPM को पहले रखें, रसायन अंतिम उपाय।હંમેશા લેબલ વાંચો અને પાળો. સાચો ડોઝ વાપરો. ભેળવતી-છાંટતી વખતે મોજાં-માસ્ક પહેરો, અને કાપણી-પૂર્વ અંતરાલ પાળો. IPM પ્રથમ, રસાયણ છેલ્લો ઉપાય.

KisanGuide

Practical, farmer-first crop guidance — cultivation, diseases, pests, disorders and deficiencies, in your language.व्यावहारिक, किसान-केंद्रित मार्गदर्शन — खेती, रोग, कीट, विकार व पोषक कमी, आपकी भाषा में।વ્યવહારુ, ખેડૂત-કેન્દ્રિત માર્ગદર્શન — ખેતી, રોગ, જીવાત, વિકાર અને પોષક ઉણપ, તમારી ભાષામાં.

Guidance is general — always follow local recommendations and read product labels before use.मार्गदर्शन सामान्य है — हमेशा स्थानीय अनुशंसा मानें और उपयोग से पूर्व लेबल पढ़ें।માર્ગદર્શન સામાન્ય છે — હંમેશા સ્થાનિક ભલામણ પાળો અને વપરાશ પૂર્વે લેબલ વાંચો.